پرسشنامه طراحی سازمان ویگا و یانوزاس (ارزیابی ساختار مطلوب)
پرسشنامه طراحی سازمان ویگا و سیستم های مکانیک و ارگانیک Mechanistic&Organic Systems
تام برنز و جی.ام. استاکر » با توجه به مطالعاتی که روی بیست شرکت انگلیسی و اسکاتلندی انجام داده اند جایگاه سازمانها را از نظر نوع ساختار مدیریت به دو سازمان مکانیکی وارگانیکی تشبیه کردهاند. هر دو شکل از سیستم با این هدف به وجود آمده اند که با شیوه ای بسیار کارا از منابع انسانی نهایت استفاده را ببرند. هر یک از این سیستمها ویژگیهای خاص خود را دارند.
سیستمهای مکانیکی
یک سیستم مکانیکی براساس قانونمندی تحمیل شده توسط ساختار درونی و قوانین علّی ذاتی اش عمل می کند، مثل یک ساعت یا یک اتومبیل. از آنجایی که در سیستم های مکانیکی انتخابی وجود ندارد، خود یا اجزایشان نمی توانند مقاصدی مختص به خود داشته باشند.
سیستم های ارگانیکی
سیستم های ارگانیکی، سیستم هایی هستند که حداقل یک هدف (GOAL) یا مقصود (PURPOSE) از خودشان دارند. مثل حفظ بقا، که رشد برای آن اغلب عاملی ضروری تلقی می شود. درحالی که اجــزایشان هیچ هــدف و مقصـودی را پی نمی گیرند اما وظایفی درخدمت هدف و مقصود سیستم کلی دارند. سیستم های ارگانیکی ضرورتاً باز هستند، یعنی تحت تاثیر عوامل بیرونی قرار می گیرند.
پرسشنامه ارزیابی ساختار مطلوب ویگا
پرسشنامه طراحی سازمان توسط ویگا و یانوزاس (۱۹۷۹) به منظور بررسی ترجیحات افراد در کار با یک طرح ارگانیکی یا مکانیکی بکار می رود که از ۱۶ گویه تشکیل شده است.
با ما در روان راهنما همراه باشید
پرسشنامه طراحی سازمانی توسط جان اف. ویگا (John F. Veiga) و جان اِن. یانوزاس (John N. Yanouzas) در سال ۱۹۷۹ معرفی شده است. هدف این پرسشنامه بررسی ترجیحات افراد برای فعالیت در سازمانهایی با ساختار مکانیکی (Mechanistic) یا ارگانیکی (Organic) است.
این ابزار شامل ۱۶ گویه است و مشخص میکند فرد تا چه اندازه محیطهای کاری سلسلهمراتبی، قانونمدار و متمرکز یا محیطهای کاری منعطف، مشارکتی و غیرمتمرکز را ترجیح میدهد.
۱. متن پرسشنامه طراحی سازمان ویگا
راهنما: هر عبارت را با دقت بخوانید و مشخص کنید تا چه اندازه با دیدگاه و ترجیح شما درباره محیط کار مطابقت دارد.
برای هر عبارت یکی از گزینههای زیر را انتخاب کنید:
| گزینه پاسخ | نمره |
|---|---|
| کاملاً موافقم | ۵ |
| تا حدودی موافقم | ۴ |
| نظری ندارم | ۳ |
| تا حدودی مخالفم | ۲ |
| کاملاً مخالفم | ۱ |
من ترجیح میدهم در سازمانی کار کنم که شرایط زیر را داشته باشد:
| ردیف | عبارت | نمره |
|---|---|---|
| ۱ | اهداف سازمان توسط مدیران و افراد سطوح بالای سازمان تعیین شوند. | ۱ تا ۵ |
| ۲ | روشها و دستورالعملهای انجام کار بهطور مشخص تعیین شده باشند. | ۱ تا ۵ |
| ۳ | تصمیمهای مهم سازمان توسط مدیریت ارشد گرفته شوند. | ۱ تا ۵ |
| ۴ | وفاداری من به سازمان به اندازه توانایی و شایستگیام در انجام کار اهمیت داشته باشد. | ۱ تا ۵ |
| ۵ | خطوط اختیار، مسئولیت و سلسلهمراتب سازمانی بهروشنی مشخص باشند. | ۱ تا ۵ |
| ۶ | مدیریت ارشد قاطع و دارای قدرت تصمیمگیری باشد. | ۱ تا ۵ |
| ۷ | مسیر پیشرفت شغلی من تا حد زیادی از قبل توسط سازمان مشخص شده باشد. | ۱ تا ۵ |
| ۸ | بتوانم در یک حوزه تخصصی مشخص فعالیت کنم. | ۱ تا ۵ |
| ۹ | سابقه خدمت من تقریباً به اندازه میزان عملکرد و کاراییام اهمیت داشته باشد. | ۱ تا ۵ |
| ۱۰ | مدیریت اطلاعات موردنیاز برای انجام صحیح وظایفم را در اختیارم قرار دهد. | ۱ تا ۵ |
| ۱۱ | زنجیره فرماندهی و سلسلهمراتب مدیریتی بهخوبی برقرار باشد. | ۱ تا ۵ |
| ۱۲ | قوانین و دستورالعملها برای همه افراد سازمان بهطور یکسان اجرا شوند. | ۱ تا ۵ |
| ۱۳ | کارکنان اقتدار ناشی از جایگاه و سمت مدیر را بپذیرند. | ۱ تا ۵ |
| ۱۴ | کارکنان نسبت به رئیس و مدیر مستقیم خود وفادار باشند. | ۱ تا ۵ |
| ۱۵ | افراد مطابق دستوراتی که به آنها داده میشود عمل کنند. | ۱ تا ۵ |
| ۱۶ | افراد پیش از مراجعه به مقام بالاتر، موضوعات را با رئیس مستقیم خود هماهنگ کنند. | ۱ تا ۵ |
۲. شیوه نمرهگذاری پرسشنامه طراحی سازمان ویگا
نمرهگذاری بسیار ساده است:
-
برای هر یک از ۱۶ گویه، نمرهای از ۱ تا ۵ اختصاص دهید.
-
نمرات تمام گویهها را با یکدیگر جمع کنید.
-
نمره کل را با جدول تفسیر مقایسه کنید.
حداقل نمره: ۱۶
حداکثر نمره: ۸۰
نکته: در شیوه نمرهگذاری نسخه اصلی، هر ۱۶ سؤال بهصورت مستقیم نمرهگذاری میشوند و سؤال معکوس وجود ندارد.
۳. تفسیر نمرات پرسشنامه
| نمره کل | تفسیر |
|---|---|
| کمتر از ۴۸ | ترجیح بیشتر به ساختار ارگانیکی |
| ۴۸ تا ۶۴ | ترجیح میانه یا نامشخص؛ امکان تمایل به هر دو ساختار |
| بیشتر از ۶۴ | ترجیح بیشتر به ساختار مکانیکی |
الف) ساختار مکانیکی (Mechanistic)
افرادی که نمره بالاتری کسب میکنند، معمولاً محیطهای کاری با ویژگیهای زیر را ترجیح میدهند:
-
وجود سلسلهمراتب سازمانی مشخص
-
تمرکز قدرت و تصمیمگیری در سطوح بالای مدیریت
-
وجود قوانین و دستورالعملهای روشن
-
تقسیم وظایف و تخصصگرایی
-
تبعیت از دستورات مدیران
-
ارتباطات رسمی و عمدتاً عمودی
-
تأکید بر نظم، کنترل و ثبات سازمانی
ب) ساختار ارگانیکی (Organic)
افرادی که نمره پایینتری کسب میکنند، معمولاً محیطهای کاری با ویژگیهای زیر را ترجیح میدهند:
-
انعطافپذیری در انجام وظایف
-
مشارکت کارکنان در تصمیمگیری
-
توزیع اختیار و مسئولیت
-
کاهش سلسلهمراتب رسمی
-
ارتباطات افقی و غیررسمی
-
کار گروهی و همکاری بین کارکنان
-
استقلال عمل و خلاقیت در انجام وظایف
ج) ترجیح میانه یا ترکیبی
افرادی که نمره آنها بین ۴۸ تا ۶۴ قرار میگیرد، ممکن است بسته به شرایط کاری، ترکیبی از ویژگیهای دو ساختار را ترجیح دهند؛ یعنی هم به نظم و دستورالعملهای سازمانی اهمیت بدهند و هم خواهان انعطافپذیری و مشارکت در تصمیمگیری باشند.
۴. تفاوت دو نوع طراحی سازمانی

پرسشنامه طراحی سازمان ویگا
سلسلهمراتبی، متمرکز، رسمی و قانونمدار

پرسشنامه طراحی سازمان ویگا
منعطف، غیرمتمرکز، مشارکتی و خلاق
۵. منبع پرسشنامه طراحی سازمان ویگا
Veiga, J. F., & Yanouzas, J. N. (1979). The Dynamics of Organization Theory: Gaining a Macro Perspective. St. Paul, MN: West Publishing.
نسخه ۱۶ سؤالی و شیوه تفسیر نمرات در منبع آموزشی رفتار سازمانی نیز با ارجاع به اثر فوق ارائه شده است.
نکته علمی و پژوهشی مهم: متن فارسی بالا ترجمه گویههای نسخه انگلیسی است و نباید آن را نسخه هنجاریابیشده فارسی تلقی کرد. برای استفاده در پایاننامه یا پژوهش رسمی، لازم است روایی ترجمه، روایی سازه و پایایی آن در جامعه مورد مطالعه بررسی شود. همچنین این پرسشنامه ترجیح فرد نسبت به نوع طراحی سازمان را میسنجد، نه لزوماً ساختار واقعی سازمان محل کار او.


