پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت
خلاقیت چیست؟
خلاقیت یعنی اینکه شما بتوانید از شیوه های سنتی و روتین همیشگی پایتان را فراتر بگذارید و بیشتر پیش بروید. در واقع میتوان خلاقیت را اینگونه معنی کرد که شما بتوانید یک حوزه را تغییر دهید و یا این که بتوانید آن را به طور کامل به حوزه دیگری تبدیل کنید. این مفهوم درست و صحیح خلاقیت است.
زمانی که شما در یک موضوع دارای تخصص و مهارت های خاصی هستید، می توان گفت که شما در آن حوزه تبدیل به یک فرد خلاق شده اید. زیرا تمام ریز و درشت حوزه مورد نظر را می دانید و می شناسید.
به همین علت می توانید ایده های مختلفی را ارائه نمایید. هر چه میزان تسلط شما بر روی یک موضوع بیشتر باشد، بدون شک خلاقیت شما نیز در آن موضوع افزایش پیدا خواهد کرد و می توانید ایده های بهتری را ارائه دهید. ایده هایی که شاید به ذهن فرد دیگری نرسیده باشد و تنها خود شما آن را درک کنید.
موضوع مرتبط : پرسشنامه خلاقیت سازمانی رندسیب
پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت توسط فیفر (۱۹۹۰) ساخته شده است و دارای استاندارد های بین المللی است.
این پرسشنامه ۳۶ سوالی ۶ متغیر یا کلید موانع را می سنجد که عبارتند از:
الف. موانع ارتباط با اعتماد به نفس و ریسک پذیری.
ب. موانع مرتبط نیاز به تطبیق.
ج. موانع ارتباط برای استفاده از مجردات و امور انتزاعی.
د. موانع مرتبط برای استفاده از تجزیه و تحلیل نظام یافته.
ه. موانع مرتبط با موفقیت کاری.
و. موانع مرتبط با محیط فیزیکی.
***********************************
دکتر علی اصغر چگینی روان درمانگر و هیپنوتراپیست
![]()
آموزش خلاقیت به کودکان
![]()
پرسشنامه موانع خلاقیت فردی (Pfeiffer)
پیش از ارائه پرسشنامه، لازم است یک نکته علمی را روشن کنیم: در منابع مختلف فارسی، ابزاری با عنوان «پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر (۱۹۹۰)» معرفی شده است؛ اما نسخهای که در منابع انگلیسی مرتبط با انتشارات Pfeiffer قابل شناسایی است، با عنوان Inventory of Barriers to Creative Thought and Innovative Action و با نام Lorna P. Martin شناخته میشود.
این ابزار ۳۶ گویه دارد و موانع خلاقیت و تفکر نوآورانه را در شش حوزه ارزیابی میکند. بنابراین نباید آن را بدون بررسی منبع، دقیقاً معادل هر پرسشنامه دیگری با عنوان موانع شخصی خلاقیت دانست.
۱. مشخصات پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
| ویژگی | توضیحات |
|---|---|
| نام ابزار | موانع تفکر خلاق و اقدام نوآورانه |
| مؤلف | Lorna P. Martin |
| ناشر منبع | Pfeiffer Library |
| تعداد گویهها | ۳۶ |
| مقیاس پاسخدهی | لیکرت ۶ درجهای |
| تعداد ابعاد | ۶ |
| پایایی گزارششده | بازآزمایی ۰٫۸۹ |
۲. شش مؤلفه اصلی پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
۱. موانع مربوط به خودپنداره و اعتمادبهنفس (Self-Concept)
۲. موانع مربوط به همرنگی با جماعت و همنوایی (Need for Conformity)
۳. موانع مربوط به تفکر انتزاعی و شهودی (Ability to Abstract)
۴. موانع مربوط به تحلیل نظاممند (Systematic Analysis)
۵. موانع مربوط به انجام و تکمیل وظایف (Task Achievement)
۶. موانع مربوط به محیط فیزیکی (Physical Environment)
۳. نسخه فارسی پیشنهادی برای اجرا
در ادامه،روان راهنما یک نسخه بازنویسیشده و غیراستاندارد از ۳۶ گویه ارائه میکند. این گویهها ترجمه رسمی و عین عبارات نسخه اصلی نیستند و برای پژوهش رسمی باید اعتبارسنجی شوند.
از پاسخدهنده بخواهید میزان موافقت خود را با هر عبارت مشخص کند.
مقیاس پاسخدهی:
| پاسخ | امتیاز |
|---|---|
| کاملاً موافقم | ۱ |
| موافقم | ۲ |
| تا حدودی موافقم | ۳ |
| تا حدودی مخالفم | ۴ |
| مخالفم | ۵ |
| کاملاً مخالفم | ۶ |
الف) خودپنداره و اعتمادبهنفس
۱. میتوانم انتقاد دیگران را بدون آسیب دیدن اعتمادبهنفسم بررسی کنم.
۲. از بیان ایدههایم در جمع واهمه ندارم.
۳. مخالفت دیگران باعث نمیشود بهسرعت از ایده خود دست بکشم.
۴. در صورت شکست یک ایده، میتوانم دوباره تلاش کنم.
۵. از ارائه پیشنهادهای متفاوت در جمع احساس ناراحتی نمیکنم.
۶. رد شدن پیشنهادهایم از سوی دیگران تأثیر زیادی بر احساس ارزشمندی من ندارد.
ب) همنوایی و نیاز به پذیرش اجتماعی
۷. برای حل مسائل، روشهای جدید را امتحان میکنم.
۸. در صورت منطقی بودن، حاضر به پذیرش ریسک هستم.
۹. نظرات مخالف دیدگاه خودم را نیز بررسی میکنم.
۱۰. میتوانم با روشهای سنتی و معمول مخالفت کنم.
۱۱. برای رسیدن به راهحل بهتر، از الگوهای رایج فاصله میگیرم.
۱۲. حتی در صورت مخالفت گروه، از ایده مناسب خود دفاع میکنم.
ج) تفکر انتزاعی و شهودی
۱۳. بهراحتی از تخیل و خیالپردازی برای حل مسائل استفاده میکنم.
۱۴. میتوانم موضوعات را از زوایای مختلف و بهصورت کلی بررسی کنم.
۱۵. از تصاویر ذهنی و نمادها برای خلق ایده استفاده میکنم.
۱۶. به شهود و احساس درونی خود در کنار استدلال توجه میکنم.
۱۷. میتوانم بین موضوعاتی که ظاهراً ارتباطی ندارند، ارتباط برقرار کنم.
۱۸. هنگام حل مسئله، به راهحلهای غیرمعمول نیز فکر میکنم.
د) تحلیل نظاممند
۱۹. میتوانم اطلاعات پراکنده را دستهبندی و سازماندهی کنم.
۲۰. برای حل مسائل از استدلال منطقی استفاده میکنم.
۲۱. میتوانم مسئله پیچیده را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنم.
۲۲. در بررسی مسائل، به شواهد و دادهها توجه میکنم.
۲۳. میتوانم میان علت و معلول تمایز قائل شوم.
۲۴. برای رسیدن به راهحل، مراحل مشخصی را دنبال میکنم.
هـ) دستیابی به هدف و انجام وظایف
۲۵. حتی در انجام وظایف کمجاذبه نیز تلاش کافی میکنم.
۲۶. برای رسیدن به هدف، پشتکار لازم را دارم.
۲۷. در مواجهه با مشکلات، راهحلهای جایگزین پیدا میکنم.
۲۸. میتوانم برای انجام کارها از منابع موجود به شکل خلاقانه استفاده کنم.
۲۹. در جریان حل مسئله، پیش از بررسی گزینههای مختلف قضاوت نهایی نمیکنم.
۳۰. میتوانم برای فعالیتهای تکراری، روشهای جذابتر و تازهتری پیدا کنم.
و) محیط فیزیکی
۳۱. برای انجام فعالیتهای خلاقانه، زمان بدون مزاحمت در نظر میگیرم.
۳۲. میتوانم فضای مناسبی برای تمرکز و تفکر فراهم کنم.
۳۳. برای انجام کارهای خلاقانه به حریم خصوصی و فضای شخصی اهمیت میدهم.
۳۴. عوامل مزاحم محیطی را تا حد امکان مدیریت میکنم.
۳۵. در صورت نامناسب بودن محیط، برای بهبود آن اقدام میکنم.
۳۶. میتوانم حتی در محیطهای نامطلوب نیز برای انجام فعالیتهای خلاقانه راهی پیدا کنم.
این ۳۶ عبارت، گویههای پیشنهادی و بازنویسیشده هستند؛ نه متن اصلی پرسشنامه مارتین. همچنین کلید زیر، برای همین نسخه پیشنهادی تنظیم شده است.
۴. شیوه نمرهگذاری پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
در نسخه پیشنهادی بالا، گویهها مثبت نوشته شدهاند؛ بنابراین:
-
نمره ۱ نشاندهنده موافقت بیشتر با رفتار خلاقانه و مانع کمتر است.
-
نمره ۶ نشاندهنده مخالفت بیشتر و احتمال وجود مانع بیشتر است.
هر مؤلفه شامل ۶ سؤال است.
| مؤلفه | شماره سؤالات | دامنه نمره |
|---|---|---|
| خودپنداره و اعتمادبهنفس | ۱ تا ۶ | ۶ تا ۳۶ |
| همنوایی | ۷ تا ۱۲ | ۶ تا ۳۶ |
| تفکر انتزاعی | ۱۳ تا ۱۸ | ۶ تا ۳۶ |
| تحلیل نظاممند | ۱۹ تا ۲۴ | ۶ تا ۳۶ |
| دستیابی به هدف | ۲۵ تا ۳۰ | ۶ تا ۳۶ |
| محیط فیزیکی | ۳۱ تا ۳۶ | ۶ تا ۳۶ |
نمره کل: مجموع امتیاز ۳۶ سؤال، بین ۳۶ تا ۲۱۶ خواهد بود.
۵. تفسیر نمرات پرسشنامه موانع شخصی خلاقیت فیفر
در نسخه پیشنهادی، هرچه نمره بالاتر باشد، احتمال وجود مانع بیشتر در آن حوزه مطرح است.
برای نمونه:
-
نمره ۶ تا ۱۲: موافقت زیاد با رفتارهای تسهیلکننده خلاقیت.
-
نمره ۱۳ تا ۱۸: موافقت نسبتاً زیاد.
-
نمره ۱۹ تا ۲۴: وضعیت میانه.
-
نمره ۲۵ تا ۳۰: احتمال وجود موانع قابل توجه.
-
نمره ۳۱ تا ۳۶: احتمال وجود موانع بیشتر.
این طبقهبندی صرفاً پیشنهادی و توصیفی است و نقاط برش هنجاری یا بالینی محسوب نمیشود.
۶. نکته مهم درباره نسخه اصلی فیفر
در نسخه اصلی ۳۶ سؤالی، پاسخها از ۱ تا ۶ نمرهگذاری میشوند و شش نمره جداگانه برای ابعاد به دست میآید. نمرات بالاتر نشاندهنده موانع بیشتر هستند. در نسخه اصلی نیز برای هر مؤلفه از ۶ سؤال استفاده شده است.
برای استفاده پژوهشی، توصیه میکنم نسخه بازنویسیشده را بدون بررسی روایی محتوایی و پایایی، بهعنوان ابزار استاندارد معرفی نکنید.
پیشنهاد من: اگر قصد استفاده در پایاننامه یا پژوهش دانشگاهی دارید، بهتر است نسخه اصلی انگلیسی Lorna P. Martin را با کلید دقیق نمرهگذاری و تطبیق فارسی معتبر تهیه کنیم؛ زیرا نسخه بازنویسیشده بالا برای اجرای رسمی و استناد به پرسشنامه استاندارد کافی نیست.


