پرسشنامه شناخت سازمان ODQ – پریزیوزی

پرسشنامه شناخت سازمان ODQ – پریزیوزی : ماروین ویزبورد در سال ۱۹۷۶، ۶ طبقه را در مدل سازمانی خود، توصیف می‌کند که بعدها به عنوان مدل شش جعبه‌ای وایزبورد به یکی از شناخته شده ترین مدل‌های ارزیابی و عارضه‌یابی سازمانی تبدیل می شود.

اجزای و هدف مدل شش جعبه‌ای وایزبورد

اهداف : ما به چه کاری مشغولیم و چقدر با آن همسو هستیم؟
ساختار : چگونه تقسیم کار می کنیم و این تقسیم کار چقدر در دستیابی به اهداف به ما کمک می‌کند؟
پاداش: آیا همه وظایف نیازمند محرک‌هایی خارجی برای انجام هستند، و مشوق‌ها با انجام وظایف به صورت رسمی مرتبط شده است؟
مکانیزم های مفید : آیا ما تکنولوژی کافی برای هماهنگی و دستیابی به اهداف را داریم؟
ارتباطات : چگونه تضاد بین افراد را مدیریت کنیم؟
رهبری: آیا کسی جعبه ها را در حالت توازن نگاه می دارد و دیگران را به سمت اهداف هدایت می‌کند؟

معرفی اجزای و هدف مدل شش جعبه‌ای وایزبورد

اهداف سازمان، همان مأموریت و مقاصد سازمان است. ویزبورد، ساختار را همان شیوه‌ی سازماندهی سازمان می‌داند که می‌تواند بر اساس موقعیت قرارگیری متخصصان، بر مبنای محصول یا پروژه یا تیم باشد.

شیوه‌ای که افراد یا واحدها، با هم تعامل دارند، همان ارتباطات است که شامل روش تعامل افراد با فناوری هم خواهد بود.

پاداش، همان پاداش‌های ذاتی و خارجی کار افراد است. رهبری به شیوه‌ی رهبری اشاره دارد که سامل تعادل با سایر طبقه‌ها هم می‌شود.

مکانیزم‌های مفید شامل برنامه‌ریزی، کنترل، بودجه بندی، و سیستم اطلاعات که برای رسیدن به اهداف سازمانی هستند. محیط خارجی هم در مدل دیده می‌شود که البته، اندازه گیری نمی‌شود.

وایزبورد ورودی سازمان را پول، افراد، ایده‌ها، و ابزار می‌داند که برای دستیابی به مأموریت سازمان، استفاده می‌شود. خروجی سازمان هم، محصولات و خدمات هستند.

پیشفرضهای مدل شش جعبه‌ای وایزبورد

مدل وایزبودر دارای دو پیش فرض اساسی است. اولین پیش فرض، مربوط به اهمیت سیستم‌های رسمی در برابر غیر رسمی است. سیستم‌های رسمی، همان سیاست‌ها و رویه‌هایی است که سازمان در پیش می‌گیرد.

در مقابل، سیستم‌های غیر رسمی، همان رفتارهایی است که حقیقتا انجام می‌گیرد.

هر چه فاصله‌ی این دو سیستم بیشتر باشد، اثربخشی سازمان کمتر است. پیش فرض دوم، در ارتباط با تناسب میان سازمان و محیط است که اختلاف میان وضعیت موجود سازمان را با شیوه‌ای که سازمان باید درمقابل تقاضای محیط، اتخاذ کند، بررسی می‌کند.

وایزبورد، تقاضا یا فشار محیط را مشتریان، دولت و اتحادیه‌ها تعریف می‌کند. مدل وایزبورد مدلی ایستا است که فرض می‌کند وقتی سازمان و محیط به تعادلی می‌رسند این تعادل پایدار می‌ماند.

با توجه به مطالعه تطبیقی که  در سال ۱۹۹۹، انجام شد، مرسومترین مدل عارضه یابی با ۲۵ درصد سهم، مدل ۶ طبقه وایزبورد است. بعد از آن ۷ S با ۱۹ درصد، مدل ستاره و تجانس با ۱۰ درصد سهم قرار گرفته است که همه‌ی این مدلها، سازمان را سیستمی باز در نظر می‌گیرند.

نتایج و تفسیر پرسشنامه شناخت سازمان

پرسشنامه شناخت سازمان در مطالعات مختلف در سراسر جهان مورد استفاده سازمان ها قرار گرفته است و از ویژگی های اعتبار و روایی برخوردار است. ترجمه فارسی این ابزار نیز از روایی محتوایی و پایایی مناسب برخوردار است ولی روایی ساختاری آن علی رغم کاربردهای وسیع و متعدد مورد ارزیابی قرار نگرفنه است.

با توجه به کاربرد سازمانی این ابزار، تفسیر فردی ای برای آن وجود ندارد و تفسیر سازمانی هم براساس مدل جعبه‌های شش‌گانه وایزبورد و ارتباط آماری بین شاخص‌های سازمان تدوین می گردد.

در پایان اجرای پرسشنامه نمرات شاخص های شش‌گانه+ نگرش به تغییر به فرد ارایه می گردد. به صورت کلی پرسشنامه شناخت سازمان یک ابزار عارضه‌یابی است  نمرات بالاتر نشان‌دهنده ضعف سازمان در آن شاخص است.

در صورت تمایل به دریافت تفسیر سازمانی لازم است که یکی از روش‌های زیر مورد استفاده قرار گیرد:

این پرسشنامه توسط «رابرت. سی پریزیوزی» ( Robert c.Preziosi) ابداع گریده

مولفه/ زیر مقیاس : ۷ زیر مقیاس : هدف، ساختار، رهبری، ارتباطات، پاداش، مکانیزم های مفید، نگرش به تغییر

با ما در روان راهنما همراه باشید


صفحه اصلی دانلود پرسشنامه استاندارد ، آزمونهای روانی ، تست و مقیاس


دانلود پرسشنامه شناخت سازمان

۱. مشخصات پرسشنامه شناخت سازمان

این ابزار با نام Organizational Diagnosis Questionnaire (ODQ) توسط رابرت سی. پریزیوزی (Robert C. Preziosi) در سال ۱۹۸۰ تدوین شده است.

ویژگی‌های اصلی:

  • تعداد گویه‌ها: ۳۵ سؤال

  • تعداد ابعاد: ۷ زیرمقیاس

  • تعداد سؤال در هر زیرمقیاس: ۵ سؤال

  • طیف پاسخ‌دهی: لیکرت هفت‌درجه‌ای

  • هدف: بررسی ادراک کارکنان از وضعیت سازمان و شناسایی حوزه‌های نیازمند بهبود.

نکته: پرسشنامه اصلی ۳۵ سؤال دارد، نه ۲۰ سؤال. همچنین این ابزار بر اساس مدل شش‌جعبه‌ای ویزبورد (Weisbord) تدوین شده و پریزیوزی بُعد هفتم، یعنی نگرش به تغییر، را به آن افزوده است.

۲. هفت زیرمقیاس و شماره سؤالات

زیرمقیاس شماره سؤالات
اهداف (Purposes) ۱، ۸، ۱۵، ۲۲، ۲۹
ساختار (Structure) ۲، ۹، ۱۶، ۲۳، ۳۰
رهبری (Leadership) ۳، ۱۰، ۱۷، ۲۴، ۳۱
روابط (Relationships) ۴، ۱۱، ۱۸، ۲۵، ۳۲
پاداش‌ها (Rewards) ۵، ۱۲، ۱۹، ۲۶، ۳۳
سازوکارهای مفید (Helpful Mechanisms) ۶، ۱۳، ۲۰، ۲۷، ۳۴
نگرش به تغییر (Attitude Toward Change) ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸، ۳۵

این ترتیب در برگه رسمی نمره‌گذاری ابزار آمده است.

۳. متن و محتوای گویه‌ها

در نسخه اصلی، پاسخ‌دهنده درباره وضعیت واقعی سازمان خود اظهارنظر می‌کند، نه درباره وضعیت مطلوب سازمان.

دریافت فایل اصلی پرسشنامه ODQ پریزیوزی (PDF).

در ادامه، محتوای مورد سنجش هر یک از هفت بُعد را مشخص می‌کنم تا هنگام تدوین فرم فارسی یا تحلیل پاسخ‌ها، مفهوم سؤالات روشن باشد.

بُعد محتوای مورد بررسی
اهداف وضوح اهداف، توافق کارکنان با اهداف، درک مأموریت و مشارکت در تعیین اهداف
ساختار انعطاف تقسیم کار، منطقی بودن وظایف و تناسب ساختار با اهداف
رهبری حمایت مدیر، اثربخشی سبک رهبری، هدایت و تأثیرگذاری مدیر
روابط رابطه با سرپرست، روابط دوستانه و حرفه‌ای، حل تعارض و ارتباطات کاری
پاداش عدالت پرداخت، مزایا، فرصت ارتقا و تناسب پاداش با عملکرد
سازوکارهای مفید دسترسی به اطلاعات، هماهنگی بین واحدها، برنامه‌ریزی و کنترل
نگرش به تغییر پذیرش تغییر، استقبال از سیاست‌های جدید و توانایی سازگاری سازمان

۴. شیوه نمره‌گذاری رسمی پرسشنامه شناخت سازمان

پرسشنامه دارای طیف لیکرت هفت‌درجه‌ای است. نکته مهم این است که جهت نمره‌گذاری در نسخه اصلی برخلاف بسیاری از پرسشنامه‌های معمول است.

گزینه پاسخ نمره
کاملاً موافقم ۱
موافقم ۲
تا حدودی موافقم ۳
نظری ندارم ۴
تا حدودی مخالفم ۵
مخالفم ۶
کاملاً مخالفم ۷

تمام گویه‌های نسخه اصلی به‌صورت مثبت تنظیم شده‌اند و نمره‌گذاری معکوس ندارند.

۵. کلید نمره‌گذاری پرسشنامه شناخت سازمان

زیرمقیاس سؤالات حداقل مجموع حداکثر مجموع
اهداف ۱، ۸، ۱۵، ۲۲، ۲۹ ۵ ۳۵
ساختار ۲، ۹، ۱۶، ۲۳، ۳۰ ۵ ۳۵
رهبری ۳، ۱۰، ۱۷، ۲۴، ۳۱ ۵ ۳۵
روابط ۴، ۱۱، ۱۸، ۲۵، ۳۲ ۵ ۳۵
پاداش ۵، ۱۲، ۱۹، ۲۶، ۳۳ ۵ ۳۵
سازوکارهای مفید ۶، ۱۳، ۲۰، ۲۷، ۳۴ ۵ ۳۵
نگرش به تغییر ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸، ۳۵ ۵ ۳۵

روش محاسبه:

۱. نمرات پنج سؤال هر زیرمقیاس را جمع کنید.

۲. حاصل را بر عدد ۵ تقسیم کنید.

۳. میانگین به‌دست‌آمده را به‌عنوان نمره آن زیرمقیاس ثبت کنید.

بنابراین نمره هر بُعد بین ۱ تا ۷ خواهد بود.

۶. تفسیر نمرات

وضعیت مطلوب‌تر

نمرات کمتر از ۴

وضعیت نیازمند بررسی

نمره ۴

وجود مشکل سازمانی

نمرات بیشتر از ۴ 

تفسیر دقیق‌تر:

میانگین تفسیر
۱ تا کمتر از ۲ عملکرد بسیار مطلوب
۲ تا کمتر از ۳ عملکرد مطلوب
۳ تا کمتر از ۴ عملکرد نسبتاً مطلوب
۴ وضعیت خنثی
بیشتر از ۴ تا ۵ وجود مشکلات نسبی
بیشتر از ۵ تا ۶ وجود مشکلات قابل توجه
بیشتر از ۶ تا ۷ وجود مشکلات شدید

این طبقه‌بندی برای سهولت تفسیر پیشنهاد شده است؛ نقطه برش رسمی و مستند ابزار، عدد ۴ است. هرچه میانگین از ۴ بالاتر باشد، مشکل در آن بُعد بیشتر ارزیابی می‌شود.

۷. نکته مهم درباره کاربرد پژوهشی

  • این پرسشنامه برای ارزیابی ادراک کارکنان از عملکرد سازمان طراحی شده است.

  • بهتر است نتایج کارکنان در سطح یک واحد یا کل سازمان تجمیع شود.

  • نمره بالاتر در هر بُعد نشان‌دهنده حوزه‌ای است که به مداخله و اصلاح بیشتری نیاز دارد.

  • برای بررسی وضعیت کلی سازمان، بهتر است نمودار هفت‌بعدی تهیه شود.

  • بُعد روابط (Relationships) در نسخه اصلی شامل روابط بین‌فردی و تعارض است؛ ارتباطات به‌تنهایی نام یک زیرمقیاس مستقل نیست.

یک نکته درباره نسخه فارسی: مقاله‌ای درباره ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی این پرسشنامه در صنایع کوچک منتشر شده است که می‌تواند برای استناد دانشگاهی و بررسی اعتبار ابزار مفید باشد: Psychometric Properties of Persian Version of ODQ.

پیشنهاد می‌کنم در پژوهش دانشگاهی از نسخه فارسی اعتبارسنجی‌شده استفاده کنید و نسخه بازنویسی‌شده را بدون بررسی روایی و پایایی، نسخه استاندارد معرفی نکنید.


پست مرتبط : پرسشنامه شنود موثر گلن و پود


 

مطالب مرتبط