پرسشنامه سبک رهبری فیدلر (LPC) با ۱۸ سؤال، نمرهگذاری و تفسیر
پرسشنامه سبک رهبری فیدلر
پرسشنامه سبک رهبری فیدلر
رهبری چیست؟
مفهوم رهبری یکی از پنج وظیفه اصلی مدیران محسوب میشود. میتوان گفت رهبری یعنی هنر نفوذ بر زیردستان به نحوی که آنها بهصورت داوطلبانه و از روی رغبت فعالیتهای از پیش تعیینشدهای را در چارچوب اهداف معینی انجام دهند.
برخی از صاحبنظران، رهبری را یکی از وظایف مدیران قلمداد میکنند درحالیکه در مقابل، برخی، رهبری را بسیار فراتر از مدیریت میدانند و معتقدند که رهبران سازمانها الزاماً مدیران سازمانها نیستند.
پست مرتبط : پرسشنامه سبک رهبری باردنز و متزکاس
فرایندی که مدیریت میکوشد با ایجاد انگیزه و ارتباطی مؤثر انجام سایر وظایف خود را در تحقق اهداف سازمانی تسهیل و کارکنان را از روی میل و علاقه به انجام وظایفشان ترغیب کند؛ بنابراین رهبری جزئی از مدیریت است و این وظیفه مانند برنامهریزی، سازماندهی و کنترل نیز از وظایف مدیر است.
مهمترین نکته در رهبری نفوذ و اثرگذاری است. اصولاً قدرت عبارت است از توانایی اعمال نفوذ بر دیگران و نفوذ عبارت از اعمالی است که مستقیم یا غیر مستقیم باعث تغییر در رفتار یا نظرات دیگران میشود. رهبری با نفوذ بر دیگران تحقق مییابد و نفوذ نیز از قدرت سر چشمه میگیرد.
انواع سبک رهبری کدام است؟
سبک رهبری «انسان مدار»
به حد و اندازه ای اشاره می کند که:
«احتمال دارد یک رهبر بوسیله گشودن راه های ارتباط، واگذاری مسئولیت و دادن فرصت به زیردستان برای استفاده از توانایی های به قوه شان، میان خود و اعضای گروه (فرودستان) خود رابطه های شخصی برقرار سازد.»
این رفتار به وسیله پشتیبانی اجتماعی-عاطفی، دوستی و اعتماد دو جانبه و خودکارامدی مشخص می شود (ناظم و اکرامی، ۱۳۸۳: ۱۰۳).
سبک رهبری کارمدار
سبک رهبری «کارمدار» به حد و اندازه ای اشاره می کند که:
«احتمال داردرهبر،نقش اعضای گروهش راسازمان دهدوتعریف کند.توضیح دهدکه چه فعالیتهایی رابایدوچه وقت، کجا و چگونه قراراست وظیفه ها عملی شوند.»کوششهایی که رهبربرای ایجاد الگوهای دقیق سازمانی، راههای ارتباط وچگونگی انجام دادن وظیفه ها انجام میدهد، این رفتار رامشخص میسازند.
پست مرتبط با پرسشنامه سبک رهبری فیدلر : پرسشنامه سبک رهبری وارنر بارک
پرسشنامه سبک رهبری در دو سبک (وظیفه مدار و رابطه مدار) به همراه مقاله علمی
پرسشنامه سبک رهبری فیدلر
(Fiedler Leadership Style Questionnaire)
پرسشنامه سبک رهبری فیدلر که با عنوان مقیاس همکار با کمترین ترجیح (Least Preferred Coworker Scale یا LPC) شناخته میشود، توسط فرد فیدلر (Fred E. Fiedler) در سال ۱۹۶۷ طراحی شد.
این پرسشنامه یکی از ابزارهای شناختهشده در روانشناسی صنعتی و سازمانی و مدیریت رفتار سازمانی است و برای شناسایی جهتگیری انگیزشی رهبر به کار میرود.
فیدلر بر اساس نظریه اقتضایی رهبری معتقد است که سبک رهبری افراد عمدتاً در دو گروه قرار میگیرد:
-
رهبری وظیفهمدار (Task-Oriented): تمرکز بر انجام وظایف، دستیابی به اهداف و تحقق عملکرد.
-
رهبری رابطهمدار (Relationship-Oriented): تمرکز بر روابط انسانی، تعاملات بینفردی و حفظ روابط مطلوب با اعضای گروه.
این پرسشنامه بهجای پرسیدن مستقیم درباره رفتار رهبری، از فرد میخواهد همکاری را توصیف کند که کمترین تمایل را به همکاری با او دارد. نحوه توصیف این فرد، جهتگیری رهبری پاسخدهنده را مشخص میکند.
۱. مشخصات پرسشنامه سبک رهبری فیدلر
| ویژگی | توضیحات |
|---|---|
| نام ابزار | مقیاس همکار با کمترین ترجیح (LPC) |
| طراح | فرد فیدلر |
| سال طراحی | ۱۹۶۷ |
| هدف | تعیین جهتگیری سبک رهبری |
| تعداد گویهها | ۱۸ جفت صفت متضاد |
| مقیاس پاسخدهی | طیف ۸ درجهای |
| حداقل نمره | ۱۸ |
| حداکثر نمره | ۱۴۴ |
| جامعه هدف | مدیران، سرپرستان و رهبران گروهها |
۲. دستورالعمل اجرای پرسشنامه
از شما خواسته میشود به همکاری فکر کنید که در طول زندگی کاری خود، همکاری با او برایتان دشوارتر از سایر افراد بوده است.
این فرد لزوماً کسی نیست که از نظر شخصی دوستش ندارید؛ بلکه فردی است که انجام کارها و دستیابی به اهداف مشترک با او برایتان دشوار بوده است.
سپس ویژگیهای این همکار را با استفاده از جفت صفتهای متضاد زیر ارزیابی کنید.
برای هر عبارت، یکی از اعداد ۱ تا ۸ را انتخاب کنید. عدد ۱ نشاندهنده نزدیکترین وضعیت به صفت نامطلوب و عدد ۸ نشاندهنده نزدیکترین وضعیت به صفت مطلوب است.
۳. متن پرسشنامه سبک رهبری فیدلر (۱۸ گویه)
| ردیف | صفت اول | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | صفت دوم |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | خوشایند | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ناخوشایند |
| ۲ | دوستانه | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | غیردوستانه |
| ۳ | پذیرنده | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | طردکننده |
| ۴ | آرام | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | عصبی |
| ۵ | نزدیک | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | دور |
| ۶ | گرم | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | سرد |
| ۷ | حمایتکننده | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | خصمانه |
| ۸ | جالب | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | خستهکننده |
| ۹ | هماهنگ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ستیزهجو |
| ۱۰ | شاد | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | افسرده |
| ۱۱ | صریح | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | محتاط و بسته |
| ۱۲ | وفادار | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | بدگو و غیروفادار |
| ۱۳ | قابل اعتماد | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | غیرقابل اعتماد |
| ۱۴ | باملاحظه | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | بیملاحظه |
| ۱۵ | خوشرفتار | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | بدرفتار |
| ۱۶ | سازگار | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ناسازگار |
| ۱۷ | صادق | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | غیرصادق |
| ۱۸ | مهربان | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | نامهربان |
توجه: این جدول بازنویسی فارسی فرم ۱۸گویهای است. در برخی نسخهها ترتیب و انتخاب صفتها متفاوت است.
۴. شیوه نمرهگذاری پرسشنامه فیدلر
هر گویه از ۱ تا ۸ نمره دارد. نکته مهم این است که در تمام گویهها، صفت مثبت و مطلوب نمره ۸ و صفت منفی و نامطلوب نمره ۱ میگیرد.
بنابراین جهت نمرهگذاری به ترتیب قرارگیری صفتها بستگی دارد.
برای مثال:
| گویه | نمرهگذاری از چپ به راست |
|---|---|
| خوشایند ـ ناخوشایند | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
| پذیرنده ـ طردکننده | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
| آرام ـ عصبی | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
| گرم ـ سرد | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
| وفادار ـ بدگو | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
اگر صفت مثبت در سمت راست قرار داشته باشد، نمرهگذاری برعکس خواهد بود:
| گویه | نمرهگذاری از چپ به راست |
|---|---|
| دوستانه ـ غیردوستانه | ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ |
| سرد ـ گرم | ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ |
| خستهکننده ـ جالب | ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ |
فرمول محاسبه نمره کل:
-
حداقل نمره: ۱۸
-
حداکثر نمره: ۱۴۴
۵. تفسیر نمرات پرسشنامه سبک رهبری فیدلر
بر اساس معیارهای رایج برای فرم ۱۸ گویهای:
| نمره کل | سبک رهبری |
|---|---|
| ۱۸ تا ۵۷ | وظیفهمدار |
| ۵۸ تا ۶۳ | حد واسط یا بدون جهتگیری غالب |
| ۶۴ تا ۱۴۴ | رابطهمدار |
الف) سبک رهبری وظیفهمدار (Task-Oriented)
افرادی که نمره LPC پایینی کسب میکنند، معمولاً بیشتر بر تحقق اهداف، انجام وظایف، افزایش بهرهوری و دستیابی به نتایج تمرکز دارند.
ویژگیهای احتمالی:
-
توجه زیاد به عملکرد و نتایج.
-
اهمیت دادن به نظم و انضباط کاری.
-
اولویت دادن به اهداف سازمانی.
-
حساسیت نسبت به ناکارآمدی کارکنان.
-
تمرکز بر برنامهریزی و کنترل وظایف.
ب) سبک رهبری رابطهمدار (Relationship-Oriented)
افرادی که نمره LPC بالایی کسب میکنند، حتی در توصیف همکاری که کارکردن با او دشوار بوده است، تا حدودی ویژگیهای مثبت او را حفظ میکنند.
ویژگیهای احتمالی:
-
توجه به روابط انسانی.
-
اهمیت دادن به رضایت کارکنان.
-
تلاش برای ایجاد فضای همکاری.
-
توجه به نیازهای عاطفی و اجتماعی اعضای گروه.
-
اهمیت دادن به اعتماد و تعاملات بینفردی.
ج) سبک حد واسط
افرادی که در محدوده میانی قرار میگیرند، جهتگیری کاملاً مشخصی به سمت وظیفه یا رابطه ندارند. تفسیر این نمرات باید با احتیاط صورت گیرد و بهتر است سایر اطلاعات مربوط به رفتار رهبری نیز بررسی شود.
۶. کاربرد پرسشنامه سبک رهبری فیدلر در پژوهشهای مدیریت و سازمان
این پرسشنامه میتواند در موضوعات زیر مورد استفاده قرار گیرد:
-
بررسی سبک رهبری مدیران سازمانها.
-
بررسی رابطه سبک رهبری با رضایت شغلی کارکنان.
-
بررسی رابطه سبک رهبری با عملکرد سازمانی.
-
بررسی ارتباط سبک رهبری با تعهد سازمانی.
-
بررسی رابطه سبک رهبری با تعارض سازمانی.
-
بررسی نقش سبک رهبری در اثربخشی سازمان.
-
بررسی رابطه سبک رهبری با جو سازمانی.
۷. پرسشهای متداول درباره پرسشنامه فیدلر
۱. پرسشنامه سبک رهبری فیدلر چند سؤال دارد؟
فرم کلاسیک مورد بحث دارای ۱۸ جفت صفت متضاد است که هر کدام با مقیاس هشتدرجهای ارزیابی میشوند.
۲. آیا پرسشنامه فیدلر دو سبک رهبری را میسنجد؟
بله. دو جهتگیری اصلی آن عبارتاند از رهبری وظیفهمدار و رهبری رابطهمدار. نمرات میانی نیز بهعنوان وضعیت حد واسط در نظر گرفته میشوند.
۳. نمره بالاتر در پرسشنامه فیدلر چه معنایی دارد؟
نمره بالاتر نشان میدهد فرد حتی درباره همکاری که کمترین تمایل را به کار با او دارد، ارزیابی نسبتاً مثبتتری دارد؛ این وضعیت با جهتگیری رابطهمدار مرتبط است.
۴. آیا سبک رهبری فیدلر همان سبک رهبری اقتضایی است؟
مدل اقتضایی فیدلر گستردهتر از پرسشنامه LPC است. در این مدل، اثربخشی رهبری علاوه بر سبک رهبر، به سه عامل نیز وابسته است:
-
رابطه رهبر و اعضا
-
ساختار وظیفه
-
قدرت و اختیار مقام رهبر
۸. منابع علمی
-
Fiedler, F. E. (1967). A Theory of Leadership Effectiveness. New York: McGraw-Hill.
-
Fiedler, F. E., & Garcia, J. E. (1987). New Approaches to Effective Leadership. Wiley.
-
Jex, S. M., & Britt, T. W. (2008). Organizational Psychology: A Scientist-Practitioner Approach.
برای مطالعه بیشتر:
با ما در روان راهنما همراه باشید


