پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر
پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر
یک روانشناس برجسته به نام آبراهام مزلو در فرضیه خود می گوید که هر انسان پنج نیاز دارد. این نیازها ایجاد انگیزه و علت انسان است. این نظریه بسیار محبوب و پرطرفدار است، و امروزه در بسیاری از الگوهای کسب و کار استفاده می شود علت محبوبیت این فرضیه به این دلیل است که به ما در درک رفتار انسان کمک میکند
طبقه بندی نیازها
در این نظریه، نیازهای آدمی در پنج طبقه قرار داده شده‌اند که به ترتیب عبارتند از:
نیازهای زیستی
اینها در اوج سلسله مراتب قرار دارند و تا زمانیکه قدری ارضا گردند، بیشترین تأثیر را بر رفتار فرد دارند.
نیازهای آدمی برای حیات خودند؛ یعنی: خوراک، پوشاک، غریزه جنسی و مسکن. تا زمانی که نیازهای اساسی برای فعالیت‌های بدن به حد کافی ارضاء نشده‌اند، عمده فعالیت‌های شخص احتمالاً در این سطح بوده و بقیه نیازها انگیزش کمی ایجاد خواهد کرد
نیازهای امنیتی
رهایی از وحشت، تأمین جانی و عدم محرومیت از نیازهای اساسی است؛ به عبارت دیگر نیاز به حفاظت از خود در زمان حال و آینده را شامل می‌شود؛
نیازهای اجتماعی
یا احساس تعلق و محبت؛ انسان موجودی اجتماعی است و هنگامی که نیازهای اجتماعی اوج می‌گیرد،
آدمی برای روابط معنی‌دار با دیگران، سخت می‌کوشد؛
احترام
این احترام قبل از هر چیز نسبت به خود است و سپس قدر و منزلتی که توسط دیگران برای فرد حاصل می‌شود. اگر آدمیان نتوانند نیاز خود به احترام را از طریق رفتار سازنده برآورند، در این حالت ممکن است فرد برای ارضای نیاز جلب توجه و مطرح شدن، به رفتار خرابکارانه یا نسنجیده متوسل شود؛
خود شکوفایی
یعنی شکوفا کردن تمامی استعدادهای پنهان آدمی؛ حال این استعدادها هر چه می‌خواهد باشد. همان طور که مزلو بیان می‌دارد: «آنچه آنسان می‌تواند باشد، باید بشود».
نیازهای مذکور در سازمان به صورت پرداخت حقوق و مزایا و امکانات رفاهی، ایجاد امنیت شغلی و مقررات حمایتی، تشکیل گروههای رسمی و غیررسمی در محیط کار، قائل شدن حرمت برای فرد و کار او در مراتب مختلف سازمان و ایجاد امکانات برای شکوفایی توانایی بالقوه افراد ارضا می‌شود. ب
به طبقه‌بندی مازلو دو نیاز “دانش‌اندوزی و شناخت و درک پدیده‌ها” و “نیاز به زیبایی و نظم” نیز اضافه شده است؛ که قبل از نیاز به خود شکوفایی قرار می‌گیرند. اگر چه نظریه سلسله مراتب نیازها مستقیماً برای انگیزش کاری طراحی نشده است، اما می‌توان نتیجه گرفت که با ارضای این نیازها، برای فرد، انگیزه به کار در سازمان ایجاد خواهد شد
پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر
Porter Need Satisfaction Questionnaire (PNSQ) ـ نسخه فارسی بازنویسی‌شده
این پرسشنامه را لایمن پورتر (Lyman W. Porter) در سال ۱۹۶۱ برای بررسی میزان اهمیت نیازهای روان‌شناختی کارکنان و میزان برآورده‌شدن آن‌ها در محیط شغلی طراحی کرد. ابزار اصلی ۱۳ عبارت و پنج حوزه نیاز دارد.
توضیح درباره نسخه زیر: عبارت‌ها بر اساس توصیف‌های منتشرشده از ابزار اصلی به فارسی بازنویسی شده‌اند؛ بنابراین ترجمه رسمی یا نسخه هنجاریابی‌شده محسوب نمی‌شوند. همچنین کاربرد آن در حرفه کاردرمانی، مستلزم متناسب‌سازی و بررسی روایی و پایایی است.
بخش اول پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر: فرم ۱۳ عبارتی
دستورالعمل: هر عبارت را بخوانید و مشخص کنید ویژگی موردنظر تا چه اندازه برای شما اهمیت دارد.
مقیاس پاسخ‌دهی:
| نمره | میزان اهمیت |
|---|---|
| ۱ | اصلاً مهم نیست |
| ۲ | اهمیت بسیار کم |
| ۳ | اهمیت کم |
| ۴ | اهمیت متوسط |
| ۵ | اهمیت زیاد |
| ۶ | اهمیت بسیار زیاد |
| ۷ | اهمیت فوق‌العاده زیاد |
عبارت‌های پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر
| شماره | عبارت | نیاز مربوط |
|---|---|---|
| ۱ | احساس امنیت و اطمینان از ثبات و استمرار موقعیت شغلی | امنیت |
| ۲ | فرصت شغلی برای کمک‌کردن به دیگران | تعلق اجتماعی |
| ۳ | فرصت ایجاد روابط دوستانه و صمیمانه با همکاران | تعلق اجتماعی |
| ۴ | احساس ارزشمندی و عزت‌نفسی که از انجام شغل به دست می‌آورم | احترام |
| ۵ | اعتبار و احترامی که در داخل سازمان به واسطه موقعیت شغلی کسب می‌کنم | احترام |
| ۶ | اعتبار و احترامی که در خارج از سازمان به واسطه موقعیت شغلی کسب می‌کنم | احترام |
| ۷ | میزان اختیار و اقتداری که در موقعیت شغلی خود دارم | استقلال |
| ۸ | فرصت اندیشیدن و اقدام مستقل در انجام وظایف شغلی | استقلال |
| ۹ | فرصت مشارکت در تعیین اهداف و برنامه‌های کاری | استقلال |
| ۱۰ | فرصت مشارکت در تعیین روش‌ها و شیوه‌های انجام کار | استقلال |
| ۱۱ | احساس مفیدبودن و دستیابی به موفقیت ارزشمند از طریق شغل | خودشکوفایی |
| ۱۲ | احساس خودشکوفایی و تحقق توانایی‌های شخصی از طریق شغل | خودشکوفایی |
| ۱۳ | فرصت رشد فردی و توسعه توانایی‌ها و استعدادها در محیط کار | خودشکوفایی |
این تقسیم‌بندی ۱۳ عبارت به پنج حوزه، مطابق توصیف منتشرشده از ساختار پرسشنامه پورتر است.
بخش دوم: ارزیابی میزان ارضای نیازها در حرفه کاردرمانی
دستورالعمل: این بار هر عبارت را با توجه به وضعیت واقعی شغل خود در حرفه کاردرمانی ارزیابی کنید.
برای هر عبارت دو نمره تعیین کنید:
-
وضعیت موجود: این ویژگی اکنون تا چه اندازه در حرفه یا محیط کار من وجود دارد؟
-
وضعیت مطلوب: به نظر من این ویژگی تا چه اندازه باید در حرفه یا محیط کار من وجود داشته باشد؟
از همان مقیاس ۱ تا ۷ استفاده کنید.
| شماره | ویژگی شغلی | وضعیت موجود (۱ تا ۷) | وضعیت مطلوب (۱ تا ۷) |
|---|---|---|---|
| ۱ | امنیت و ثبات شغلی | □ | □ |
| ۲ | فرصت کمک به دیگران | □ | □ |
| ۳ | روابط دوستانه با همکاران | □ | □ |
| ۴ | احساس ارزشمندی شخصی | □ | □ |
| ۵ | اعتبار درون سازمان | □ | □ |
| ۶ | اعتبار بیرون سازمان | □ | □ |
| ۷ | اختیار و اقتدار شغلی | □ | □ |
| ۸ | استقلال در اندیشه و عمل | □ | □ |
| ۹ | مشارکت در تعیین اهداف | □ | □ |
| ۱۰ | مشارکت در تعیین روش‌های کار | □ | □ |
| ۱۱ | احساس موفقیت و مفیدبودن | □ | □ |
| ۱۲ | خودشکوفایی در کار | □ | □ |
| ۱۳ | فرصت رشد و توسعه فردی | □ | □ |
شیوه نمره‌گذاری پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر
در پرسشنامه پورتر سه شاخص قابل محاسبه است:
۱. اهمیت نیاز
نمره‌ای که فرد در بخش اول به هر عبارت داده است.
۲. میزان ارضای نیاز
نمره وضعیت موجود در بخش دوم.
۳. میزان کمبود یا عدم ارضای نیاز
مثلاً اگر فرد برای استقلال شغلی، وضعیت مطلوب را ۷ و وضعیت موجود را ۳ ارزیابی کند:
یعنی چهار واحد فاصله میان وضعیت مطلوب و موجود وجود دارد.
-
نمره صفر: وضعیت موجود با وضعیت مطلوب برابر است.
-
نمره مثبت: نیاز به‌طور کامل برآورده نشده است.
-
نمره منفی: وضعیت موجود از سطح مطلوب اعلام‌شده فراتر رفته است.
محاسبه نمرات پنج نیاز
| حوزه نیاز | شماره عبارت‌ها | تعداد عبارت |
|---|---|---|
| امنیت | ۱ | ۱ |
| تعلق اجتماعی | ۲ و ۳ | ۲ |
| احترام | ۴، ۵ و ۶ | ۳ |
| استقلال | ۷، ۸، ۹ و ۱۰ | ۴ |
| خودشکوفایی | ۱۱، ۱۲ و ۱۳ | ۳ |
برای هر حوزه می‌توانید میانگین نمرات را محاسبه کنید:
نکته روش‌شناختی: چون تعداد عبارت‌های حوزه‌ها متفاوت است، برای مقایسه پنج نیاز، میانگین مناسب‌تر از مجموع خام است.
نکته مهم درباره اعتبار آزمون
پرسشنامه پورتر برای محیط‌های مدیریتی و سازمانی طراحی شده است. در پژوهش‌های بعدی درباره ساختار عاملی و اعتبار آن نتایج متفاوتی گزارش شده؛ برای مثال، پژوهش اعتبارسنجی نسخه ویژه معلمان در سال ۱۹۸۵ مشکلاتی در ساختار عاملی ابزار گزارش کرده است (Sage Journals)
بنابراین اگر قصد استفاده پژوهشی از پرسشنامه رضایت از ارضای نیازهای پورتر در میان کاردرمانگران را دارید، بهتر است نسخه متناسب‌سازی‌شده را پیش از اجرای اصلی، از نظر روایی محتوا، روایی سازه و پایایی بررسی کنید.
می‌توانم در گام بعدی یک فرم نمره‌گذاری خودکار ویژه کاردرمانگران تهیه کنم که با واردکردن پاسخ‌ها، اهمیت هر نیاز، میزان ارضای آن و اولویت نیازهای برآورده‌نشده را محاسبه کند.
موضوع مرتبط : پرسشنامه نیازهای جونز
