پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری افراد در سازمانها دوبرین

پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری

بروکراسی چیست ؟

دیوان‌سالاری یا بوروکراسی (به فرانسوی: Bureaucratie) از دو بخش bureau به‌معنی میز و دفتر کار و پسوند cratie- به‌معنی ـ سالاری ساخته شده‌است. برابر فارسی آن «دیوان‌سالاری» است. به‌طور کلی، دیوان‌سالاری به‌معنی یک سیستم کارکرد عقلانی و قانونمند است.

واژهٔ بوروکراسی برای نخستین بار توسط شخصی فرانسوی به‌نام ونسان دو گورنه (w:en:Vincent de Gournay) در سال ۱۷۴۵ استفاده شد. او واژهٔ bureau به‌معنای میز تحریر و دفتر یا اداره را با پسوند گونهٔ برگرفته از یونانیِ cracy- را آمیخت و واژهٔ «بوروکراسی» را به‌معنای حکومت ادارات یا حکومت مقامات رسمی به‌کار برد.

در قرن ۱۹ این واژه در آلمان متداول شد (شاید در ارتباط با تغییرات و اصلاحاتی که در دولت و ارتش پروس پس از شکست از ناپلئون به‌وجود آمده بود و نیز اهمیت نوشته‌های هگل دربارهٔ بوروکراسی پروس). نقل از جامعه‌شناسی سازمان‌ها، اثر منوچهر صبوری

نخستین بار، بوروکراسی به عنوان یک پدیده اجتماعی و با توجه به کاربرد عملی آن، به‌وسیلهٔ ماکس وِبِر مورد استفاده قرار گرفت.[۱] وِبِر توجه خود را عمدتاً بر روی تأثیر سازمان‌های بوروکراتیک در ساختار سیاسی جامعه متمرکز کرد.

او بیشتر به علت وجودیِ سازمان‌ها و نحوهٔ اِعمال قدرت نظر داشت. وِبِر اصطلاح بوروکراسی را در دو معنی به‌کار برد: ۱- مجموع مقامات اداری؛ ۲- سازمان‌های بزرگ رسمی در جامعهٔ امروزی (ویکیپدیا)

پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری

پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری توسط دوبرین (۱۹۷۸) طراحی شده است که از ۲۰ گویه تشکیل شده است و به منظور سنجش میزان تمایل افراد نسبت به بوروکراتیک بکار می رود.

نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت ۵ گزینه ای می باشد که برای گزینه های «کاملاً مخالفم»، «مخالفم»، «بی نظرم»، «موافقم» و «کاملاً موافقم» به ترتیب امتیازات ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵ در نظر گرفته می شود.

دانلود پرسشنامه سنجش بوروکرات‌ مداری دوبرین (Dobrin, ۱۹۷۸)

پرسشنامه بوروکرات‌مداری دوبرین با هدف سنجش میزان تمایل افراد به پذیرش و پیروی از ساختارها، قوانین، مقررات، سلسله‌مراتب اداری و شیوه‌های رسمی سازمانی معرفی شده است.

در این زمینه، بوروکرات‌مداری به معنای گرایش فرد به رعایت قواعد رسمی، تبعیت از سلسله‌مراتب، تأکید بر رویه‌های اداری و ترجیح نظم و کنترل سازمانی است.

مشخصات منتسب به نسخه رایج فارسی:

مشخصه توضیحات
نام پرسشنامه سنجش بوروکرات‌مداری
نام لاتین Bureaucratic Orientation Questionnaire
طراح منتسب دوبرین (Dobrin)
سال ۱۹۷۸
تعداد گویه ۲۰
هدف سنجش تمایل به بوروکراتیک بودن
جامعه هدف مدیران، کارکنان و افراد شاغل

۱. فرم ۲۰ سؤالی پیشنهادی برای سنجش بوروکرات‌مداری

از آنجا که متن اصیل ۲۰ گویه‌ای در منبع قابل راستی‌آزمایی در دسترس نیست، عبارات زیر یک فرم اقتباسی و بازنویسی‌شده برای سنجش گرایش به بوروکرات‌مداری هستند، نه متن تأییدشده آزمون اصلی دوبرین.

دستورالعمل پاسخ‌دهی

لطفاً هر عبارت را مطالعه کنید و میزان موافقت خود را با آن مشخص نمایید.

مقیاس پاسخ‌دهی:

پاسخ امتیاز
کاملاً موافقم ۵
موافقم ۴
نظری ندارم ۳
مخالفم ۲
کاملاً مخالفم ۱

سؤالات پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری

۱. معتقدم تمام فعالیت‌های سازمان باید بر اساس قوانین و مقررات مشخص انجام شوند.

۲. رعایت سلسله‌مراتب اداری برای حفظ نظم سازمان ضروری است.

۳. کارکنان باید پیش از انجام فعالیت‌های مهم، مجوزهای لازم را از مقام بالاتر دریافت کنند.

۴. ترجیح می‌دهم تصمیمات سازمانی از طریق مسیرهای رسمی و اداری اتخاذ شوند.

۵. معتقدم اجرای دقیق دستورالعمل‌ها از تصمیم‌گیری‌های شخصی مهم‌تر است.

۶. تغییر در رویه‌های اداری باید فقط با تأیید مقامات بالاتر انجام شود.

۷. وجود مقررات متعدد باعث افزایش نظم و کنترل در سازمان می‌شود.

۸. کارکنان باید وظایف خود را دقیقاً مطابق شرح وظایف مصوب انجام دهند.

۹. رعایت تشریفات و مراحل اداری برای انجام امور سازمانی ضروری است.

۱۰. تصمیمات مدیران ارشد باید بدون دخالت سلیقه شخصی کارکنان اجرا شوند.

۱۱. ترجیح می‌دهم مسئولیت‌ها و اختیارات افراد در سازمان کاملاً مشخص و مکتوب باشند.

۱۲. برای جلوگیری از بی‌نظمی، بهتر است همه کارکنان از رویه‌های یکسان پیروی کنند.

۱۳. انجام امور سازمانی بدون طی مراحل رسمی اداری قابل قبول نیست.

۱۴. کنترل و نظارت مستمر بر عملکرد کارکنان برای حفظ انضباط سازمانی ضروری است.

۱۵. معتقدم تصمیمات مهم باید در سطوح بالای سازمان متمرکز باشند.

۱۶. انعطاف‌پذیری بیش از حد در اجرای مقررات می‌تواند موجب بی‌نظمی شود.

۱۷. مستندسازی و ثبت مکتوب فعالیت‌ها از الزامات مدیریت صحیح سازمان است.

۱۸. کارکنان نباید بدون هماهنگی با مدیران، روش‌های جدیدی برای انجام وظایف خود انتخاب کنند.

۱۹. رعایت قوانین سازمانی حتی در شرایط خاص نیز باید در اولویت قرار گیرد.

۲۰. وجود ساختار اداری مشخص و سلسله‌مراتب روشن، عملکرد سازمان را بهبود می‌بخشد.

۲. روش نمره‌گذاری

در این فرم اقتباسی، تمام گویه‌ها مستقیم نمره‌گذاری می‌شوند.

  • حداقل نمره: ۲۰

  • حداکثر نمره: ۱۰۰

  • نمره بالاتر: نشان‌دهنده گرایش بیشتر به بوروکرات‌مداری است.

  • نمره پایین‌تر: نشان‌دهنده تمایل کمتر به ساختارهای بوروکراتیک است.

۳. تفسیر نمرات پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری

تقسیم‌بندی زیر برای استفاده توصیفی و آموزشی پیشنهاد می‌شود و هنجار رسمی دوبرین نیست.

نمره کل میزان بوروکرات‌مداری
۲۰ تا ۳۵ بسیار پایین
۳۶ تا ۵۱ پایین
۵۲ تا ۶۷ متوسط
۶۸ تا ۸۳ بالا
۸۴ تا ۱۰۰ بسیار بالا

تفسیر سطوح

  • بوروکرات‌مداری بسیار بالا: فرد به قوانین، مقررات، سلسله‌مراتب و کنترل اداری اهمیت زیادی می‌دهد و معمولاً ترجیح می‌دهد امور از مسیرهای رسمی انجام شوند.
  • بوروکرات‌ مداری بالا: فرد نظم اداری و رعایت مقررات را ضروری می‌داند و تمایل دارد فعالیت‌ها در چارچوب ساختارهای سازمانی انجام شوند.
  • بوروکرات‌مداری متوسط: فرد بین رعایت مقررات و انعطاف‌پذیری در انجام امور تعادل نسبی برقرار می‌کند.
  • بوروکرات‌ مداری پایین: فرد انعطاف‌پذیری، استقلال عمل و تصمیم‌گیری فردی را بیشتر ترجیح می‌دهد.
  • بوروکرات‌مداری بسیار پایین: فرد تمایل کمی به ساختارهای رسمی، کنترل سلسله‌مراتبی و تشریفات اداری دارد.

۴. روایی و پایایی پرسشنامه سنجش بوروکرات مداری

برای فرم اقتباسی ۲۰ سؤالی بالا، هنوز روایی و پایایی تجربی گزارش نشده است. برای استفاده دانشگاهی پیشنهاد می‌شود:

  • روایی صوری: بررسی وضوح و قابل‌فهم بودن سؤالات توسط پاسخ‌دهندگان.

  • روایی محتوایی: بررسی گویه‌ها توسط ۵ تا ۱۰ متخصص مدیریت و رفتار سازمانی.

  • روایی سازه: اجرای تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی در صورت کفایت حجم نمونه.

  • پایایی: محاسبه آلفای کرونباخ و در صورت امکان امگای مک‌دونالد.

بهتر است ضریب آلفای کرونباخ حداقل ۰٫۷۰ باشد؛ البته این مقدار به‌تنهایی اثبات‌کننده اعتبار ابزار نیست.

۵. تفاوت بوروکرات‌مداری با بوروکراسی سازمانی

این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند:

بوروکرات‌مداری بوروکراسی سازمانی
گرایش و تمایل فرد ویژگی ساختار سازمان
مربوط به نگرش افراد مربوط به نظام اداری
تأکید بر تبعیت از مقررات تأکید بر قوانین و ساختار رسمی
قابل بررسی در سطح فرد قابل بررسی در سطح سازمان

نکته پژوهشی: ابزار دیگری با عنوان مقیاس جهت‌گیری بوروکراتیک و حرفه‌ای (BOS/POS) نیز وجود دارد که به کورویین (Corwin) و اصلاحات کولمن و هوی مربوط است و با پرسشنامه منتسب به دوبرین یکسان نیست.

 

با ما در روان راهنما همراه باشید


صفحه اصلی دانلود پرسشنامه استاندارد ، آزمونهای روانی ، تست و مقیاس


مطالب مرتبط