مهارتهای زندگی و اهمیت آموزش و یادگیری آنها برای کودکان و بزرگسالان

توسط روان راهنما · سپتامبر 17, 2019

مهارتهای زندگی و اهمیت آموزش آنها را در روان راهنما پیگیر باشید

چگونه مي‌توان در رانندگي به تبحر رسيد؟

چگونه مي‌توان يك زبان خارجي را فرا گرفت؟

چگونه مي‌توان دست پخت خوبي داشت؟

چگونه مي‌توان خوشنويس زبده‌اي شد؟

چگونه مي‌توان …

طبيعتاً هر يك از ما مي‌داند كه براي تسلط يافتن به موارد فوق لازم است كه بر اساس يك برنامه و طي يك دوره زماني بتدريج در هر كدام از فعاليتهاي فوق، متبحر شد. پس بعبارت ديگر، اصل و اساس‌ مهارت‌آموزي در هر زمينه‌اي بدين صورت است كه مهارت‌آموز سعي مي‌كند با تمرين‌‌هاي متوالي، روز بروز بر مجموعة توانمندي خود، در آن مورد خاص بيفزايد. حال چه ما بخواهيم در رانندگي به تبحر دست يابيم، چه بخواهيم با يك زبان خارجي به خوبي صحبت كنيم، چه بخواهيم آشپز ماهري بشويم، چه بخواهيم فوتباليستي شويم كه باشگاه‌هاي متمول مايل باشند ما را در اختيار داشته باشند، چه بخواهيم به خطاط زبردستي تبديل شويم كه موجب حظ بصر هنر دوستان شويم، چه بخواهيم دندان پزشك حاذقي شويم كه بخوبي از عهده نواقص دندان‌هاي بيماران برمي‌آيد، چه بخواهيم به كشاورز كار كشته‌اي مبدل شويم كه سعي مي‌كند هر سال محصول بيشتر و با كيفيت‌تري را بعمل آورد و … چاره‌اي نداريم جز اينكه با تمرين‌هاي مستمر و طي يك دورة نسبتاً طولاني به آن هدف دست يابيم. شايد شما هم اين جمله را شنيده باشيد كه “ يك موفقيت يك شبه حداقل 15 سال زمان مي‌برد.”

زندگي كردن نيز يك مهارت است بدين معني كه اگر بخواهيم زندگي شاداب‌تر، مؤثر‌تر و اجتماعي‌تري داشته باشيم، شرايط زماني ما ايجاب مي‌كند كه مهارت‌هايي را فرا گيريم.

قاعدتاً انسان امروزي براي يك زندگي مطلوب، نيازمندي‌هاي متنوعي دارد ولي يكي از اولويت‌مندترين نيازهاي او اين است كه خود را دقيقاً بشناسد، بتواند ديگران را درك كند و با آنها روابط خوبي داشته باشد، هيجان‌هاي منفي و استرس‌هاي روزمره را تحت كنترل در آورد، بطور مؤثري مشكلات خود را حل كرده و تصميم‌هاي مناسبي را اتخاذ كند، نسبت به اطلاعات عديده‌اي كه لحظه به لحظه با آنها مواجه مي‌شود، پذيرنده صرف نباشد و ديگر اينكه كليشه‌اي فكر نكند.

تحقيقاتي که در حوزه کودک و نوجوان انجام گرفته است نشان ميدهند در کودکاني که دچار اختلالات رفتاري ، بزهکاري يا اعتياد ميشوند ، مواردي مشترک به عنوان عامل ايجاد کننده شناسايي شده اند. از جمله اين عوامل نداشتن مهارتهای اساسی زندگی است.

يونيسف[1]مصوبه آموزش مهارت های زندگی را در آگوست 1993 مطرح کرد که اين قانون در بسياري ار کشورها از جمله ايران تصويب گرديد و شامل اجزاء بسيار زيادي مي شود که هر کدام از آنها يک مهارت به حساب مي آيد(تجليلي و زندي،2010)

مهارتهای زندگی چیست ؟

از مهارتهای زندگی تعاريف مختلفي ارائه گرديده است که در ذيل چند نمونه از انها اشاره گرديده است:

سازمان بهداشت جهاني [2]مهارت هاي زندگي را اينگونه تعريف مي کند:توانايي براي رفتار سازگارانه و مثبت که افراد را قادر مي سازد به صورت موثر از پس نيازها و چالش ها ي زندگي روزمره ي خود بر ميآيند. مهارتهاي زندگي مي تواند فيزيکي(براي مثال :ژست مناسب)،رفتاري (براي مثال ارتباط موثر ) يا شناختي (براي مثال تصميم گيري موثر ) باشند(جونز و لاواله،2009).

اصطلاح مهارت های زندگی به گروه بزرگي از مهارت هاي رواني-اجتماعي و بين فردي گفته مي شود که مي تواند به افراد کمک کند تا تصميماتشان را با آگاهي اتخاذ کنند،به طور موثر ارتباط برقرار کنند،مهارت هاي مقابله و مديريت شخصي خود را گسترش دهند و مي تواند موجب زندگي سالم و بارآور شوند.مهارت هاي زندگي مي تواند،اعمال شخصي و اعمال مربوط به ديگران و نيز اعمال مربوط به محيط اطراف راطوري هدايت کنند که به سلامت بيشتر يعني آسايش بيشتر جسماني ،رواني و اجتماعي (يونيسف،2003).

مهارت هاي زندگي عبارتند از :مجموعه اي از توانايي ها که در زمينه سازگاري و رفتار مثبت را فراهم مي آورند.اين توانايي ها فرد را قادر مي سازند که مسووليت هاي نقش اجتماعي خود را بپذيرند و بدون لطمه زدن به خود و ديگران با خواست ها،انتظارات ،مشکلات روزانه،به ويژه در روابط بين فردي به شکل موثري روبرو شود(طارميان،1379).

طبق سازمان بهداشت جهاني ،تدريس مهارت هاي زندگي براي پرورش براي پرورش کودکان و نوجوانان سالم و همچنين براي آماده سازي جوانان براي رودر رو شدن با موقعيت هاي اجتماعي بسيار ضروري مي باشند.مهارت هاي زندگي افراد را قادر مي سازد که در محيط هاي که در آن زندگي مي کنند موفق شوند(گاداس و گيانوديس،2008)

برنامه مهارت های زندگی يک روش کامل تغيير رفتار مي باشد که روي توسعه مهارت هاي مورد نياز متمرکز شده است از جمله اين مهارت ها مي توان با خودآگاهي (خويشتن شناسي)،ارتباطات،تفکر براي تصميم گيري ،مديريت و کنترل احساسات ، جرات ورزي و مهارت هاي ارتباطي اشاره کرد(رحماني و همکاران،2010)

طبق سازمان بهداشت جهاني ،مهارت های زندگی ،10 مهارت هستند اين مهارت ها عبارتند از مهارت ارتباطي،ارتباط بين شخصي موثر ،توانايي تصميم گيري ،توانايي حل مساله ،تفکر خلاقانه ،توانايي تفکر انتقادي ،توانايي آگاه بودن از خود ،توانايي همدلي با ديگران ،توانايي مديريت عواطف (اضطراب، افسردگي و غيره )و توانايي کنترل استرس .

[1] Unicef

[2] WHO

ويژگيهاي پکيج های روان راهنما برای آموزش مهارت های زندگی به کودکان

يكي از تفاوت‌هاي بنيادي پکیجهای آموزش مهارتهای زندگی براي آموزش مهارت‌های زندگی ، نسبت به ديگر برنامه‌هاي پيشگيري، فعاليت ـ محوري و آموزش مستقيم کودکان در سنين پايين مي‌باشد. منطقي كه در وراي تأكيد بر “ فعاليت‌ها” نهفته است اين است كه “ هيچ رفتاري در انسان شكل نمي‌گيرد مگر اينكه باندازة كافي تمرين شده باشد.” بنابراين در اين برنامه محتواهاي مورد نياز کودکان بر اساس اصول روانشناسي تهيه و تدوين شده و به کمک فناوري هاي در قالب هاي نوين زيبا و جذاب قرار گرفته تا براي کودکان موثرتر باشد.
ديگر ويژگي پکيج آموزشي آموزش مهارتهای زندگی این است که در اين برنامه تغييراتي در مجموعه مهارتهاي مورد نظر يونيسف است به طوري که سعي شده مهارتهايي متناسب با نيازهاي بومي جامعه ايراني در اين برنامه گنجانده شود. اين مجموعه مهارتهای زندگی عبارتند از :

آموزش مهارت خودشناسی به کودکان