روانشناسی بازی
روانشناسی بازی را در روان راهنما بخوانید
اهمیت بازی در کودکان
بازی بخشی جداناپذیر از زندگی كودكان است. كودكان بیش از هر کار دیگر وقت خود را به بازی اختصاص می دهند. البته بازیها مختص كودكان نیستند بلكه در تمام طول زندگی انسان مشاهده می شود منتها نوع آن و مدت زمانی كه افراد در سنین مختلف به آن اختصاص می دهند متفاوت است.
بازیها در تقویت جسم و روان کودک تأثیر فراوانی دارند. او در بازی با سایر کودکان، چگونگی ایجاد ارتباط با آنان را یاد می گیرد، دیگران را بهتر می شناسد و از خود نیز شناخت بهتری پیدا می کند. بازیها، عواطف و احساسات کودک را بیدار می کنند و او را به سوی زندگی اجتماعی و پذیرش مسئولیت ها راهنمایی می کند.
مهم ترین سرگرمی كودك در زندگی بازی است و به كودك کمک می کند به پرورش فكری، عاطفی، جسمی و اجتماعی دست یابد. بنابراین یکی از مهمترین موضوعات تربیتی است كه بسیار مورد توجه روان شناسان و دانشمندان تعلیم و تربیت قرار گرفته است.
عوامل موثر در بازی کودکان
روانشناسی بازی : تاثیر جنس در بازی
پسرها بیشتر از بازیهایی لذت می برند كه دشوار است و نیاز به فعالیت جسمانی است. پسرها فعالیتهای بدنی را كه نشانگر قدرت و نیروی عضلانی بیشتر آنها است در بازیهایی همانند توپ بازی، دویدن، كشتی گرفتن و…بروز می دهند. می توان گفت بازیهای متضمن فعالیتهای بدنی در پسران بیشتر از دختران است. دخترها بیشتر انواع ساكت، آرام و ظریف را ترجیح می دهند. بازی با عروسك، شیر دادن، نوازش كردن و خواباندن عروسك را دوست دارند و حتی بیشتر اوقات با عروسك به خواب می روند. شدت و خشونت بازی در دختران بهاندازهی در پسران نیست.
در هر صورت خواه پسران و دختران به یك فعالیت معین بپردازند، خواه بازیهای مختلف و متفاوتی بكنند، باز هم به یك طریق به آن فعالیت نمی پردازند. در واقع نوعی روش بازی مخصوص هرجنس وجود دارد كه پژوهشگران زیادی به آن اشاره كرده اند.
روانشناسی بازی : تاثیر هوش در بازی
كودكان تیزهوش سعی می كنند:
1- با ابزارها و اسباب بازی هایی كه به ابتكار و نوآوری منجر میشود کار کنند.
2- نیروهای ذهنی خود را به كار گیرند.
3- مدت كمتری به یك بازی مشغول شوند
4- در سنین بالاتر به بازیهایی كه متضمن فعالیتهای ذهنی و جسمی است می پردازند
5- به دلیل توانایی بیشتر به انجام بازیهای انفرادی تمایل نشان می دهند
6- نیروی بدنی زیادی صرف نمی كنند
به نظر می رسد كه كودكان عقب مانده نیز بیشتر به بازیهای انفرادی می پردازند زیرا كودكان تیزهوش به علت توانایی زیاد و كودكان كم هوش به دلیل توانایی كم معمولا به خوبی در گروه پذیرفته نمی شوند
روانشناسی بازی : ارزشهای بازی
ارزش جسمانی: پرورش نیروی بدنی، حواس مختلف، كاهش تنش عاطفی
ارزش اجتماعی: رشد شخصیت احتماعی، تعامل با گروهها،…
ارزش اخلاقی: شناخت رفتارهای خوب و تمایزآن با رفتارهای بد
ارزش آموزشی و تربیتی: شناخت واقعیتها، آزمایش توانشها، پذیرش نقش و.
ارزش درمانی: كشف ریشه مشكلات كودك و روش درمان آن
نظریه های مربوط به بازی و روانشناسی بازی
نظریه پیش تمرین
گروس ارائه دهنده ی نظریه پیش تمرین است او بازیها را با توجه به عوامل مربوط به زندگی آینده بررسی كرده است. كودكان از طریق بازیها به تدریج با نقشها و وظایف بزرگسالی آشنا می شوند و برای زندگی آینده آماده می گردند.
نظریه استراحت و رفع خستگی
بازی به هنگامی كه فرد خسته است صورت می گیرد تا استراحت و تجدید قوا در او حاصل شود. برابر نظریه رفع خستگی، آدمی به هنگام بازی نیروی اضافی خود را به هدر نمی دهد. بلكه بر میزان انرژی قبلی نیز می افزاید و كودك برای آرام ساختن خود و رفع تنشهای موجود و خستگی خود نیاز بیشتری به بازی پیدا می كند. به عقیده مور، نظریه رفع خستگی كامل نیست و نمی تواند بازی را به درستی تبیین نماید. زیرا ویژگی بازیهای کودک با خصوصیات كار تفاوت دارد و این در نظریه رفع خستگی مورد توجه قرار نگرفته است. در مورد نارسایی این نظریه در تبیین بازی چنین اظهار نظر شده است كه اگر در مورد بزرگسالان بتوان تا حدی این نظریه را صادق دانست در مورد كودكان به هیچ وجه صدق نمی كند
نظریه فروید
بازی فعالیتی تخلیه ای است. فعالیتی كه كودك را با شرایط دشوار مواجه می سازد. كودك با موقعیت خیالی خودر در قالب بزرگسالان می بیند خود را با رویدادهای آزار دهنده و نامطلوب در گیر می كند و دست و پنحه نرم كردن با مشكلات را تجربه می كند. فروید (1961، به نقل از پرهام و پرایمو، 1996) فرض کرده است که بازیها در کودکان دو عملکرد دارند: یکی رسیدن به آرزوها که می تواند شامل آرزوی بزرگ شدن و قوی شدن یا بطور ساده آرزوی داشتن یک جفت کفش باشد. دیگری غلبه بر مشکلات و تجربیات ناراحت کننده که طی آن کودکان می توانند در موقعیتی که مثلاً یک قربانی منفعل بودند، نقش فعالی را بر عهده بگیرند.
دیدگاه اریکسون درباره بازی
اریکسون (1963، به نقل از پرهام و پرایمو، 1996) از بخش غلبه یافتن نظریه فروید در رابطه با بازی، به منظور نشان دادن رشد خود و تأثیرات تطابقی بازی در کودکان استفاده کرد. بازیهای مودک باعث می شوند تا او موقعیتهای دشوار و اضطراب زا را تجربه کند. در این تجربه، با بازسازی موقعیتهای واقعی، اما در قالبهای تخیلی، خود را در نقش بزرگسالان قرار می دهد و سعی می کند تا موقعیتهای واقعی را تجربه کند. این تجربه به کودک کمک می کند تا ضمن غلبه بر واقعیتهای ناراحت کننده، جنبه های مثبت زندگی را نیز دریابد. کار اریکسون در رابطه با بخش غلبه یافتن بازی، پایه ای برای بازی درمانی بر اساس روش روان پویایی شد.
انواع بازی از دیدگاه پیاژه
بازی تمرینی: بدو تولد تا 18-24 ماهگی
- تكان دادن پا یا ادعای اصوات در ماههای اول تولد
- تكرار یك روان بنه برای كسب لذت
- فعالیت های حركتی
- فعالیت های ساختمانی بی هدف
- فعالیت های ساختمانی هدفدار
پس از اینكه زندگی ذهنی جنبه تجسمی به خود گرفت از سهم موقعیت های حسی – حركتی كاسته می شود. با رشد ذهنی و بروز جنبه تجسمی، امكان پیدایش بازیهای نمادین به وحود می آید. بازیهای تمرینی پس از مدتی درجهت بازیهای ساختمانی توسعه می یابند و عملا به سلسله ای از بازیهایی كه جنبه كار یا سازش دارند تبدیل می شوند.
بازی نمادین (رمزی): 18-24 ماهگی تا 5-6 سالگی
- روان بنه های رمزی
- كاربرد روان بنه های رمزی در مورد سایر اشیا
- جانشینی چیزی به جای چیزی دیگر
- تولید صحنه های كه قبلا دیده یا تجربه كرده
- فعالیت هاییكه جنبه جبران دارند
- بازیهای نمادین چند نفره
با پیشرفت جنبه روانی، توقع كودك نسبت به نماد ها زیاد میشود و دیگر شئی را نماد اشیاء دیگر قرار نمی دهد. با رشد جنبه ذهنی كودك از تفكر درونی سود می جوید. با افزایش سن، تحول كودك از نظر روابط اجتماعی، ورود مرحله پیش دبستانی و دبستان منجر می شود كه كودك به حل تعارض بپردازد. با رشد سنی كودك و جنبه اجتماعی شدن از میزان بازیهای نمادین كم می شود.
بازیهای با قاعده: 5-6 سالگی به بعد
این نوع بازیها بر روابط اجتماعی دلالت می كنند. قواعد بازی را گروه تعیین و تحمیل می كندواز كودكی به كودك دیگر منتقل می سازد
محتوای بازیها ممكن است تغییر نكند اما بر قواعد بازی افزوده می شود. تا پایان عمر ادامه دارند و برای ورود به این نوع از بازیها از قواعد جمعی تبعیت می شود.
انواع بازی کودکان از دیدگاه روانشناسان
مطالب مرتبط با روانشناسی بازی
