اسباب بازی

اهمیت اسباب بازی ، انواع اسباب بازی و روش انتخاب اسباب بازی مناسب

اسباب بازی

متخصصان علوم رفتاری معتقدند اسباب بازی باید باعث فكر كردن و رشد تخیل كودك شود یا او را با مفاهیم مختلف مثل رنگها شكل‌ها و… آشنا سازد. از طرف دیگر متناسب با سن او باشد. اگر اسباب بازی برای كودك سخت باشد او را خسته می‌كند و اعتماد به نفس او را كم می‌كند. از سوی دیگر اگر خیلی ساده هم باشد كودك را به فكر كردن وادار نمی‌كند.
اسباب‌بازی مناسب، اسباب‌بازی‌ است كه خود كودك بازی كند نه این‌كه اسباب‌بازی، بازی كند و كودك تماشا كند. از این منظر تمام اسباب بازی‌های باطری دار زیر سوال می‌روند. اسباب‌بازی‌هایی هستند كه شكل و اندازه‌ای خاص ندارند و كودك می‌تواند به ذوق و سلیقه خود آنها را تغییر دهد، زیرا بسیار به رشد خلاقیت كودك كمك می‌كند.
بازی و اسباب بازی برای کودکان بسیار مهم می باشد. به طوری که آنها بیشترین ساعات بیداری خود را به بازی و فعالیت می پردازند. کودکان زمان بازی را بسیار دوست داشته و این زمان را  بر هر چیز دیگری مقدم می دارند. انتخاب اسباب بازی مناسب برای کودکان در هر سنی بسیار حائز اهمیت است. به طوری که بهترین و مناسب ترین اسباب بازی برای کودکان به ویژه در سنین پیش دبستانی، اسباب بازی های آموزشی است. چرا که این گروه از اسباب بازی ها موجب پرورش تفکر، تخیل، سرگرمی، لذت و مهمتر از همه یادگیری در کودک می گردد و او را با مفاهیم و دنیای پیرامون آشنا می سازد.

 علاوه بر اینها، اسباب بازی باید از ایمنی و کیفیت لازم برخوردار باشد. اگر اسباب بازی های کودکان به دقت انتخاب شوند، موجب ارتقای کیفیت بازی و رشد کودک می گردند. اسباب بازی های آموزشی، نقش بسزایی در رشد کودکان پیش دبستانی ایفا می نمایند. آنها موجب بالا رفتن هوش، مهارتهای اجتماعی و همچنین رفتارهای احساسی کودکان می گردند. اینگونه اسباب بازی طراحی شده اند تا دید وسیع تری در گروه های سنی مختلف ایجاد نمایند.

رشد کودک بسیار با نوع بازی و اسباب بازی او مرتبط است .از سه چهار ماهگی کودک ابتدا با دستهای خود سپس با پاهای خود بازی می کند و از حدود چهار ماهگی این توانایی را پیدا می کند که با اسباب بازی های ساده بازی کند . این اسباب بازی ها باید از نظر رنگ  و صدا مورد توجه قرار بگیرند زیرا که کودک به رنگ و صدا اهمیت خاصی می دهد .

اسباب بازی باید به گونه ای باشد که کودک را تماما درگیر کرده و به او فرصت یادگیری بدهد . یک اسباب بازی در یک زمان بیشتر نباید در اختیار کودک شیر خوار قرار گیرد زیرا تعداد زیاد اسباب بازی او را به نوعی با سردرکمی مواجه می کند و می تواند عجله و شتاب یا گاهی خشم را در او ایجاد کند . هر گاه حوصله او از یک اسباب بازی سر رفت اسباب بازی دیگری را به او بدهید .

کودک از یک سالگی که راه می افتد مهمترین بازی او کشف جهان اطراف است و علاقه ویژه ای به وسایل خانه پیدا می کند . باید وسایل خانه را در اختیار او گذاشت و فقط مراقب بود وسیله ای در اختیارش گذاشته نشود که برای او خطری را بوجود بیاورد . از یک سالگی به بعد بازی با وسایل عمومی را دوست دارد ( پارک ، حمام ، خرید ، مهمانی ) بیاد داشته باشید این نوع فعالیتها نوعی بازی او به حساب می آیند .

کودکان را باید در انتخاب نوع بازی و اسباب بازی تا جایی که خطری آنها را تهدید نکند باید کاملا آزاد گذاشت . بچه ها بازی با اسباب بازی را بعنوان مهمترین کار خود قلمداد می کنند و آن زمانی که والئدین در کار آنها دخالت می کنند بسیار خشمگین می شوند . اگر قرار است از منزل بیرون بروید باید ازمدتی قبل او را در جریان قرار دهید  و به او کمک کنید بازی را به پایان رسانده و اسباب بازی را سر جای خودش قرار دهد و سپس راهی بیرون شوید

بچه ها با یکدیگر کاملا در زمینه بازی و اسباب بازی متفاوتند برخی سختگیرند ، برخی آداب و مراسمی برای بازی دارند ، برخی سخت در گیر بازی می شوند و برخی تکرار بازی را دوست دارند و برخی مایل به تغییر و تنوع هستند . باید همه اینها را محترم شمرد . ولی اکثرکودکان از اینکه دیگران به بازی آنها نگاه می کنند بسیار خوشحال می شوند . تعریف و تمجید نیز به آنها احساس خوبی می دهد .

 اگر کودکی خواست که وارد بازی او شوید باید این نکته را بخاطر بسپارید که شما حق دخالت و اعمال نظر شخصی در بازی او را ندارید و باید به میل و نظر آنها بازی کنید . اگر خواسنید پیشنهادی مطرح کنید با این جمله باشد که : “اگر دوست داری یا اگر دلت خواست…”

تولد تا 6 ماهگی 

لبخند و غان وغونی که کودک در پاسخ به والدین از خود بروز می دهد نشان دهنده این است که این محرکها برای او لذت بخش هستند .او به سرعت یاد می گیرد چگونه توجه مراقبین خود را جلب کنند .

البته حرکات آنها در ابتدا غیر ارادی است .در 6 هفتگی نگاه می کند ، گوش می دهد ، صدا در می آورد و بدن خود را به حرکت در می آورد  هماهنگی دست و چشم در هفته دهم تا دوازدهم صورت می گیرد  و می تواند روی شکم بخوابد ، چنگ بزند و از حرکات انگشتان خود لذت ببرد . اول جغجغه را محکم در دست می گیرد و به طرف صورت خود می برد .در 14 هفتگی است که می تواند آنرا نگه دارد و مستقیم به آن نگاه کند . حدود 18 هفتگی قادر است خود را به سمت اسباب بازی بکشاند و آنرا بگیرد .و حدود 5 و نیم ماهگی به وجود پاهای خود پی برده و با آنها بازی می کند . در این سنین مهمترین بازی با کودک ماساژ دادن اوست .

بازی های  هفته اول  : حرف زدن با کودک ، صداهای مختلف در آوردن از طریق دهان ( تق تق و پخ پخ و..) ، نوازش دادن و تحریک حسی کردن

بازی های هفته دوم : روشن و خاموش کردن لامپ اتاق ،

هفته سوم : در تاریکی با چراغ قوه روی دیوار بازی کردن ، لب نوزاد را تحریک کردن با انگشت ، سر ا آرام دور و نزدیک کردن ،

هفته چهارم : حرکت جلو عقب انگشت و در پایان یک ماهگی زنگوله ای را به طرف راست و چپ بردن و صدا در آوردن از آن .

یک تا چهار ماهگی : غلغلکهای ساده کف پا و دست مثل لی لی لی حوزک ، پخش موسیقی ، آواز خواندن ، آویزه های رنگی و صدا دار درست کردن بالای تخت نوزاد ، شکلک در آوردن ،

از سه ماهگی می توانید او را بر روی شکم خوابانده و اشیایی را کمی دور از او قرار دهید تا تلاش کند به آنها برسد .

از چهر ماهگی کودک توانایی بازی با خودش را یاد می گیرد و از این سن است که می تواند دستش را به طرف چیزی که می خواهد  دراز کند ، و با دو دست شیئی را بگیرد . تحریک حس لامسه مثل نرمی و زبری و سردی و گرمی و.. مهم است . از این سن بازی داله موشه باید شروع شود .

از پنج ماهگی می توانید به او غلط زدن بیاموزید .و با او آب بازی کنید .

 6تا 12 ماهگی

کودک در این سن می تواند مفاهیم ساده را در ذهن نگه دارد و خودش قسمتهای مختلف بدنش و اطرافیانش را بشناسد . او از دیدن اشیاء، بررسی آنها ، گذاشتن و در آوردن آنها از جعبه و جستجو برای چیزهایی که پنهان شده اند لذت میبرد . او صدا ها را تقلید می کند و کم کم راه خواهد رفت .

 اسباب بازی های مناسب  6تا 12 ماهگی 

کتابهایی از جنس مقوای ضخیم، توپ ، اسباب بازی های متحرک ،جغجغه های پایه دار،مکعب های بزرگ و نرم ،حیوانات عروسکی ، سطل ، لیوان ،قوطی ، جعبه و…

12 تا 18 ماهگی 

با تسلط به راه رفتن او دوست دارد به دنبال شما راه بیفتد و کارهای شما را تقلید کند و با داشتن بعضی مهارتهایی که به دست آورده است از کار کردن با اشیایی که توانایی های دستی او را به کار می گیرند بسیار خوشحال می شود . همچنین حالا که او بعضی کلمات را می گوید و درک می کند از گوش دادن به داستانها لذت خواهد برد .

اسباب بازی های مناسب 12 تا 18 ماهگی 

کتاب ، جعبه موزیکال ، پازلها ، وسایل نقلیه ( خصوصا جدا شونده ها ) ، لوازم رنگ آمیزی ( رنگهای خوراکی ) اسباب بازی های روی هم چیدنی ، اسباب بازی های کشیدنی ، هل دادنی و در هم رونده .

18 تا 24 ماهگی 

کودک تا دو سالگی اگر چه دوست دارد با دیگران بازی کند ولی علاقه ای به مشارکت با آنها ندارد و زمان طولا نی تری را با خودش و اسباب بازیهایش که به تنهایی از عهده آنها بر می آید و می تواند با آنها رفتار بزرگتر ها را تقلید کند می گذراند .

اسباب بازی های مناسب 18 تا 24 ماهگی 

عروسکها ، اسباب بازی ها چکش کاری و ضربه زدنی ، نخ کردنی ، قابل دسته بندی ، ضبط صدا ، اسباب بازی های چرخدار و کشیدنی ، خمیر های بازی ، اسباب بازی های موزیکال ، تلفن اسباب بازی  .

2 تا 5 سالگی 

کودک در این سن به طور مداوم به استقلال ، کنترل زبان و مهارتهای جدید دست پیدا می کند او مفهوم احتیاط را درک نمی کند و به نظارت بیشتری نیاز دارد . او دوست دارد تا با اشیاء چیزهایی بسازد و خراب کند و چیزها را در کنار یکدیگر قرار دهد یا از هم جدا کند . او از تمام چیز هایی که توانایی های او را مورد آزمایش قرار می دهند لذت می برد . بیاد داشته باشید در تمام سنین از اسباب بازی هایی که کودک توانایی کار با آنها را ندارد نباید استفاده کرد( ماشین کنترلی و…) .

اسباب بازی های مناسب 2 تا 5 سالگی 

پوشیدن لباس شخصیت های مختلف ، اسباب بازی های ساختنی ، رنگهای لعابی ، آب رنگ ، قیچی پلاستیکی و کاغذ ، بازی های ساده ، پازلهایی با قطعات درشت ، ابزارها و لوازم خانه داری ، کارهای دست.

انواع اسباب بازی ها

بسیاری از ما والدین برای جبران کودکی خود شروع به خریدن اسباب بازی های جور وا جور می کنیم و آنقدر اسباب بازی در اختیار کودک می گذاریم که او نه تنها گیج می شود بلکه از هیچکدام لذت نمی برد . این کار باعث می شود شما اسباب بازی بیشتری برای او بخرید و این سیکل ادامه می یابد . پس از مدتی متوجه می شوید کودک شما از هیچ چیز لذت نمی برد . این مسئله باعث می شود کودک در دوران نوجوانی برای لذت بردن از به کارهای خطر ناک روی آورده یا از داروهای محرک برای ایجاد لذت استفاده کند .

قانون اسباب بازی این است که نباید بیش از 10 اسباب بازی در اختیار کودک باشد . و هر از گاهی این 10 تا را با 10 تای دیگر عوض کنید تا اسباب بازی ها همیشه برای او تازگی داشته باشند .

اسباب بازی های ساختنی

اسباب بازی های ساختنی بسیار با اهمیت هستند خصوصا آنهایی که می توان خراب کرد و دوباره ساخت (لگو) . برخی  از کودکان بعد از اینکه چیزی را ساختند مایل به خراب کردن آن نیستند زیرا ترس از این دارند که دوباره نتوانند آن را بسازند . می توان به آنها اطمینان داد و از آنها خواست خودشان با دست خود آنها را بپاشند و حتما همان زمان از آنها بخواهیم آن را سر هم کنند تا به این نتیجه برسند که آنچه را خراب کردند امکان ساخت مجدد او را دارند .

امریکا و ژاپن بزرگترین تولید کنندگان اسباب بازی الکترونی در جهان هستند ولی کمترین میزان مصرف اسباب بازی های الکترونی را در بین خودشان دارند چرا که معتقدند اگر کودک از الان با این نوع اسباب بازی ها کار کنند تفکر خلاق آنها شکل نمی گیرد و در عوض  ساده ترین وسایل بازی را در اختیار کودکان خود قرار می دهند تا خلاقیت آنها را تحریک کنند .

یک قل دوقل ، دلی موشه لی لی حوضک خواص درمانی دارند و بسیاری از اختلالات را درمان می کنند . اسباب بازی های ساده کودک را خلاق می کند نه اسباب بازی های پیچیده . اسباب بازی های پیچیده ای که کودک نمی تواند با آنها بازی کند احساس من نمی توانم در کودک ایجاد کرده و اعتماد به نفس او را خدشه دار می کند .

او با اسباب بازی خود تنها بازی نمی‌كند، بلكه اسباب بازی را تبدیل به موجودی جاندار می‌كند كه با او دوست می‌شود، دعوا می‌كند، درد‌ دل می‌كند، نصیحت می‌كند، نگرانی‌هایش را در میان می‌گذارد و استرس خود را تخلیه می‌كند.

پیچ و مهره پیچیدن ، وسایلی که خراب شده را باز کنند . سفال گری ، ماسه بازی ، استفاده از لوازم دور ریختنی.انجام این نوع بازی ها در پرورش خلاقیت در کودک نقش وافری دارد .

اسباب بازی های آموزشی

شامل لگو ، پازل ، تخته وایت برد ، ابزار آلات موسیقی

به طور کلی اسباب بازی های آموزشی دو هدف عمده دارند:1- سرگرمی 2-  توسعه مهارتهای کودکان

در خرید اسباب بازی باید این اصول را رعایت کنید

1. مهمترین فاکتور برای خرید اسباب بازی این است که کودک بتواند بر آن مسلط شود .
2. هرچه اسباب بازی واقعی تر باشد برای او بهتر است
3. وسایلی که او می تواند با آنها از شما تقلید کند و نقشهای مختلف را ایفا کند
4. هر چه اسباب بازی ساده تر باشد خلاقیت کودک را بیشتر می کند سعی کنید بیشتر ازوسایل دور ریز خانه استفاده کنید .
5. از مارکهای معروف استفاده کنید چون میزان سرب آنها کنترل شده است
6. اسباب بازی گران قیمت نباشد .

عدم شناخت مراحل رشدی کودک موجب می شود پدر و مادر نیازهای مربوط به دوره های کودک خود را نشناسند و ندانند چه بازیی یا چه اسباب بازیی برای سنین مختلف کودک مناسب است . انتخاب نا صحیح اسباب بازی می تواند به اعتماد به نفس کودکتان صدمه وارد کند . به عنوان مثال کودک از یک سالگی به بعد دوست دارد هر اسباب بازیی را که به او میدهید به اجزای تشکیل دهنده آن تبدیل کند . والدین ناآگاه برای کودک خود در این سنین اسباب بازی سفت و سختی را خریداری کنند و کودک هر چه تلاش می کند نمی تواند آن را قطعه قطعه کند و از این جا احساس ناتوانی است که اعتماد به نفس کود ک را کاهش می دهد .

کودک یک ساله به دلیل نداشتن حس تخیل نمی تواند با اسباب بازی بازی نماید او تنها با ابزار حس و هوشی که در اختیار دارد می تواند از شما تقلید کرده و صرفا با وسایل واقعی بازی کند . این در حالی است که از سه سالگی به بعد که تخیل در او شکل می گیرد او قدر خواهد بود با اسباب بازی غیر واقعی بازی کرده و با تخیل خود بپندارد که آن شی ء واقعی است . با اوج گیری تخیل در کودک می تواند یک شی ء را به انواع و اقسام وسایل تبدیل کند و از آن لذت ببرد ( چوب دستی که می تواند به ماشین ، هواپیما و… تبدیل شود .)

خراب کردن اسباب بازی

تا سه سالگی کودک آمادگی این را پیدا می کند که در بازی وسایل را خراب نکند و بازی تخریبی جنبه سازندگی پیدا خواهد کرد . تا قبل از سه سالگی باید وسایلی برای کودک تهیه کرد که بتواند آنها را تکه تکه کند.

بیاد داشته باشید اسباب بازی برای خراب کردن است ، زمانی خراب کردن اسباب بازی نشانه یک مشکل است که همان روز اول خرید یا فردای آن روز و قبل از اینکه خوب با آن بازی کند آن را خراب می کند . معمولا بچه ها با اسباب بازی جدید خوب بازی می کنند و بعد که حسی نسبت به آن ندارند و یا چیز جدیدی از آن نمی گیرند دوست دارند آن را به اجزای تشکیل دهنده آن تقسیم کنند و این برای حس کنجکاوی و رشد خلاقیتش مفید است .

سعی کنید اسباب بازی گران قیمتی برای او نخرید .چرا که با خراب کردن آن شما ممکن است او را سرزنش کنید .

 کودکی که قبل از بازی کردن با اسباب بازی آن را خراب می کند احتمالا این حرکت یعنی مخالفت با پدر و مادر است . برای رفع این مشکل در صورت خراب کردن اسباب بازی واکنشی نشان ندهید و زمانی که او تقاضای اسباب بازی جدید کرد بگویید من برای تو اسباب بازی نمی خرم چون آنها را خراب می کنی اگر خواستی اسباب بازی بخرم باید اسباب بازی قبلی را به من نشان دهی و در صورتی که آن را خراب نکرده بودی برای تو یک اسباب بازی جدید خواهم خرید . عصبانی نشوید و قاطعانه سر حرف خودتان بمانید . در ضمن بدون احساس نیاز و آوردن امتیاز لازم برای کودک اسباب بازی نخرید .

ويژگيهای اسباب بازی مناسب

چون خواسته ها و تمايلات کودکان به لحاظ فيزيولوژي و روانشناسی در سنين مختلف فرق مي کند اسباب بازي بايد همواره مناسب سن، مطابق علايق و درخور توانايي هاي ذهني و رشدی کودک باشد. نه آنقدر سخت و پيچيده باشد که کودک عاجز از بازي با آن شود و نه آنقدر ساده و آسان باشد که علاقه کودک را از بين برده و در او ايجاد خستگي نمايد. همچنين به لحاظ فيزيکي به گونه اي ساخته شده باشد که به راحتي در دستان کودک قراربگیرد .

اسباب بازي هايي که به طور کامل ساخته شده و کودک کار کمتري بر روي آنها انجام مي دهد (اسباب بازي هاي کوکي)، قواي فکري کودک را بلااستفاده مي گذارد و او را تبديل به موجودي تماشاگر، منفعل و ناظر ساخته هاي ديگران مي کند و کودک را که ميل به کاوشگري و کنجکاوي دارد و سعي مي کند اسباب بازي را قطعه قطعه کند تا ميل دروني اش را ارضا کند، دلسرد مي کند

 گل رس، شن و خمير بازی که با آنها دست به آفرينش، خلاقيت و نوآوري مي زند، مي تواند چيزهاي گوناگوني بسازد، هر طور که دلش مي خواهد به آنها شکل بدهد، خراب کند و دوباره بسازد، کودک را به سوي خلاقيت و نوآوري سوق مي دهد.

اسباب بازي خوب بايد به واقعيت نزديک باشد تا کودک از راه بازي با زندگي آشنا شود. مثلاً قيچي براي بريدن، سوزن براي دوختن، خمير بازي براي شکل دادن اجسام واقعي و تخيلي و ورزيدگي دست و انگشتان، انواع مدادها و وسايل رنگ آميزي براي شناخت رنگ ها، انواع پازل ها، لگوها و وسايل پيچ و مهره اي که به هماهنگي بين حرکات چشم و حرکات ظريف دست کمک کند. اسباب بازی هایی که کودک روي آنها کار کند، با دست آنها را بپيچاند، بچرخاند، خم کند، ببرد (قطع کند)، رنگ آميزي کند يا علامت بگذارد، اسباب بازي هايي که به طرق مختلف بتوان از آن استفاده کرد، بتوان به شکل هاي گوناگون در آورد، آنها را بست و محکم کرد و توسط آنها اشکال مختلف ساخت.

چرا که  کودکان دوست دارند اشياء را لمس کنند سبک و سنگين نمايند و وضعيت ساخت آنها را بفهمند. گل رُس، شن، خمير بازي، لگوها و قطعات ساختمان سازي، وسايل پيچ کردني، نقاشي با آبرنگ، نقاشي انگشتي يا با مداد شمعي و مداد رنگي بيشتر داراي چنين خصوصياتي هستند و این کودک است که بیشترفعالیت می کند نه اسباب بازی .

هر چه اسباب بازی حواس بيشتري از کودک را به کار گيرد و تصورات و تخيلات کودک را گسترش بخشد و ميل کنجکاوي و اکتشاف را در او پرورش دهد ،هم لذت بيشتري در کودک ايجاد مي کند هم اسباب بازی  مناسب تری است.

نکته مهم اينکه اگر والدين مشاهده کردند که پسر آنها مثلاً عروسک بازي مي کند و يا بالعکس دختر آنها تفنگ بازي مي کند بهتر است حساسيتي نشان ندهند و به آنان نگويند که اين بازي ها مربوط به دختران يا پسران است. به طور طبيعي تا سنين 7 ـ 8 سالگي هر کدام به سوي بازي هايي خواهند رفت که مطابق با طبيعت و انتظارات جامعه از آنان است در این سنین کودک خود را با ويژگي هاي اسباب بازي ها همانندسازي کرده و از آنها الگو مي گيرد.

اندازه اسباب بازي نيز بايد با سن و جثه کودک متناسب باشد.یعنی یك اسباب بازی كه كودكی دو ماهه را سرگرم می كند نمی تواند یك كودك دو ساله را سرگرم كند و بالعكس. كودكان همگام با رشد خود به محرك های متفاوتی نیاز دارند و انتخاب اسباب بازی بایستی براساس نیازهای متغیر آنها باشد. تناسب داشتن اسباب بازی انتخاب شده با سن كودك بسیار مهم است. اگر اسباب بازی خیلی پیشرفته باشد كودك نمی داند چگونه با آن بازی كند و لذت زیادی از آن نمی برد ، اگر هم بسیار ابتدایی باشد حوصله كودك زود سر می رود.

كودك خردسال به اسباب بازی هایی نیاز دارد كه حواس پنجگانه او را تحریك كند. اسباب بازی های مناسب برای كودك زیر یك سال آنهایی هستند كه رنگ ها، حالات مختلف سطح ( نرمی ، زبری) مواد، شكل های جالب و متنوع را به كودك می نمایانند. اسباب بازی هایی كه صدا در می آورند و نسبت به عملی كه با آنها انجام می شود واكنش نشان می دهند مثل جغجغه كه به كودك احساس تسلط و كنترل می دهند و رشد مهارت های دستی و هماهنگی او را تسریع می كنند.

كودكان نوپا از بازی های « داخل گذاشتن – بیرون آوردن» لذت می برند ؛ لذا مكعب هایی با اندازه ها و شكل های مختلف، فنجان های پلاستیكی، قاشق، اسباب بازی های داخل حمام، پیاله، صفحه های گردی كه روی قطعات چوبی عمودی سوار می شوند و هرم های اسباب بازی، همگی از اسباب بازی های مورد علاقه آنها هستند. در حدود دو سالگی كودكان مهارت چرخشی مچ را كسب می كنند كه آنها را قادر می سازد چیزهای مختلف را بپیچانند و درها را باز كنند. اسباب بازی هایی كه درپوش پیچی دارند، مكعب هایی كه داخل هم چفت می شوند، مجموعه اشكال پیشرفته تر با قطعاتی به شكل های مختلف كه هر یك فقط در داخل یك سوراخ جا می گیرد ، تابلو شكل و میز نجاری ، همگی اسباب بازی های مناسبی برای رشد كودكان در این مرحله سنی به شمار می روند.

بازی های كارتی نه تنها تسلط كودكان بر اعداد را افزایش می دهد بلكه مسلط شدن به راهبردها را نیز تقویت می كند. این كیفیت برای كمك به كودكان در جهت تلاش برای رسیدن به اهداف مختلف حائز اهمیت است. همچنین سبب تمركز حواس و پشتكار در اهتمام به یك كار بخصوص تا تمام كردن آن می شود و رشد ذهنی كودكان را سرعت می بخشد.

ظرف های پلاستیكی غذا، سطل ماست، ظرف بستنی، لیوانهای پلاستیكی، بطری های پلاستیكی، ماهیتابه و قوطی های محكم، شاید ساده ترین و چند منظوره ترین اسباب بازی های خانگی باشند. می توان از جعبه های پلاستیكی با اندازه های مختلف برای ساعت ها بازی داخل گذاشتن و بیرون آوردن ، برداشتن و ریختن آب در حمام ، پر و خالی كردن ماسه، یا بازی با گِل در باغچه استفاده كرد. با ریختن چند تكه خمیر نان یا نخود فرنگی خشك شده در یك ظرف و محكم كردن در آن می توانید یك جغجغه یا ابزار موسیقی بسازید. و با اضافه كردن چند قاشق چوبی می توانید یك طبل تمام عیار درست كنید. ماهیتابه برای این منظور كاملاً  مناسب است. هرگاه از فروشگاه خرید می كنید و جنس مورد نظر در جعبه های رنگی و یا عكسدار است ، می توانید عكس ها را ببرید و برای كودك خود در جعبه ای جدا بریزید و با كودكانتان بازی كنید بدین صورت كه گاهی اوقات كارت ها (عكس های بریده شده) را بچینید و اسامی آنها را برای كودكتان با صدای بلند و رسا بگویید و از كودك خود بخواهید تكرار كند

می توان از سیب زمینی و هویج برای ساختن حروف چاپی و شكل های مختلف استفاده كرد

لوله های مقوایی داخل كاغذ توالت و دستمال كاغذی آشپزخانه را با كمی تزیین می توان به عروسك های خیمه شب بازی از نوعی كه روی انگشت قرار می گیرند تبدیل كرد (عروسک انگشتی).

در میان اقسام بازی ، بازی هایی که آفریده خود کودکان است و ما آنها رابازی های ابتکاری یاموضوع دار و نقش دار می نامیم اهمیت ویژه ای دار ند . در این بازی ها خردسالان آنچه را که در محیط زندگی خود از فعالیت بزرگسالان می بینند ، تقلید می کنند . بازی های ابتکاری به شخصیت کودک شکل می بخشد و از این رو وسیله پردازشی در تربیت او محسوب می شود . والدین ومربی نباید موضوع بازی رابه کودکان تحمیل کند . او در این صورت حس ابتکار ونیروی تخیل و استقلال را از آنها سلب می کند.

وسایل بازی های خلاق که می تواند برای کودک تهیه کرد عبارت است از

 

 انواع و اقسام لگوها /  انواع و اقسام ساختمان سازی های چوبی / انواع و اقسام دومینوها / انواع مهره ها /  انواع عروسک های معمولی /  انواع عروسک های نمایشی (پاپت) /  انواع کارهای مربوط به رنگ آمیزی، طراحی، نقاشی وکلاژ /  بازی با وسایل اضافی و دور ریختنی /  بازی پخت و پز /  بازی با آب و وسایل مربوطه / ماسه بازی  همراه وسایل مربوطه / خمیر بازی و گل بازی / وسایل نجاری و شکل دادن به چوب /  انواع پازل ها

بازی با پازلها قدرت تمرکز، تفکر خلاق و منطقی را در کودکان افزایش داده و کودکان را وادار به تفکر می کنند. کودک با تمرکز بر روی پازل به راحتی قطعه ها را جابجا کرده و آنرا حل می کند. پازلها و بازیهای حل مسئله بهترین نوع اسباب بازی های آموزشی برای کودکان سنین پیش دبستانی هستند. زیرا  آنها چند بعدی و قابل لمس هستند، مدلهای مختلف برای سنین مختلف وجود دارد و کودک می تواند به تنهایی و یا با دوستان خود به بازی بپردازد.

نکات مهم در خصوص بازی و اسباب بازی

۱- به بازی کـــودکان اهميت دهيم، زيرا زندگي آنها در بازي، شکل واقعي به خود مي گيرد.

۲- تلاش کنيم تا بازيهاي کودکان متناسب با فرهنگ و ارزشهاي خانواده باشد.

۳- با دقت در تفکرات خلاق و پويايي کودکان در حال بازی مي توانيم با چگونگي شخصيت آنها بيشتر آشنا شويم.

۴- در بازی کودکان دخالت نکنيم اما راهنما و کمک کننده خوبي باشيم.

۵- با همبازي شدن با کودکان راه دوستي ها را باز کنيم و راه پنهان کاري هاي دوره نوجواني را ببنديم.

۶- کاري کنيم که بازي به صورت تجربه اي لذت بخش در ذهن کودک باقي بماند.

۷- بـــراي متوقف کردن بازي از امـــر و نهي استفاده نکنيم.

۸- با توجه به روحيه  کنجکاو کودک، به گونه اي او را راهنمايي کنيم که به تفکر مثبت و انديشه خلاق و سازنده دست يابد.

۹- مراقب باشيم که محيط بازي موجب آسيب جسمي، فکري و يا رواني نشود.

۱۰- در انتخاب نوع بازي، به سن ، جنس و توانايي های فرزندمان توجه کنيم.

۱۱- نوع و مدت زمان بازي فرزندمان را طوري کنترل کنيم که از فشارهاي هيجاني و روحي بيش از حد دور باشد ( به ويژه بازی های رايانه ای).

۱۲- بـــراي انتخاب الگوهاي صحيح، زمينه مناسبي را براي بازي هاي تقليدي کـــودکانمان فراهم نماييم.

۱۳- از محدود کـــردن کـــودک در هنگام بازي بپــرهيـــزيم.

۱۴- وسايل بازي را مناسب سن و رشد جسمي و ذهني کودک تهيه کنيم

۱۵- آداب اجتماعي و چگونگي رفتار با ديگران را ضمن همبازي شدن با کودکان مي توانيم به صورت غيرمستقيم به آنها بياموزيم.

۱۶- به مطالب و نحوه ي بيان کودکان در بازي به خوبي توجه کنيم، زيرا احساسات و مشکلات زندگي واقعي آنها در بازي منعکس مي شود.

۱۷- براي انتخاب همبازي هاي خوب، فرزندمان را غير مستقيم راهنمايي کنيم، زيرا رفتارهاي يک همبازي خود تأثير بسيار مثبتي در آينده ي او خواهد داشت.

۱۸- اگر در حضور فرزندمان با وسايل موجود در خانه براي او اسباب بازی (ماشين ، عروسک و …) بسازيم، ارتباط عاطفي ميان ما و کودکانمان تقويت خواهد شد.

۱۹- براي تقويت حس همکاري و مسؤوليت پذيري فرزندمان با او توافق کنيم که پس از بازي، اسباب بازي هاي خود را جمع کرده و سرجايش بگذارد و گرنه دفعه بعد اجازه استفاده از آنها را نخواهد داشت.

۲۰- به فرزندمان  اجازه دهیم تا همبازي هايش از اسباب بازي هاي او استفاده کنند، زيرا اين کار موجب تقويت حس نوع دوستي و تسهيل در ارتباط با ديگران مي شود.

۲۱- اسباب بازي گران قيمت ممکن است وسيله بازي مفيدي نباشد. هنگام خريد توجه داشته باشيم که اسباب بازي بايد بتواند قدرت خلاقيت و سازندگي فرزندمان را رشد دهد. وسايل بازي جورکردني، پازل ها، خميربازي، گل رس و …. اسباب بازي هاي مناسبي به شمار مي روند.

۲۲- اگر کودکان در هنگام بازي با هم اختلاف پيدا کردند اجازه بدهيم خودشان مشکل را حل کنند. در صورتي که اختلاف تشديد شود فقط آنها را از هم جدا کنيم و هرگز از يکي از طرفين ، جانبداري نکيم. می توان در صورت بروز رفتارهای خشن از تکنیک حذف موقت اسباب بازی استفاده کرد .

۲۳- در محيط هاي بازي گروهي مثل زمين بازي کودکان در پارک ها، اجازه دهيم بچه ها با هم دوست شوند و بازي کنند، از وارد شدن به محيط بازي کودکان بپرهيزيم.

۲۴- از همبازي شدن کودکان با افراد بزرگتر از خود به ويژه «نوجوانان و جوانان» اکيداً جلوگيري کنيم.

۲۵- کودکان همواره نيازمند بازي هستند، پس اسباب بازي هاي مناسب هر مکان را همراه خود داشته باشيم.

۲۶- کودکان بايد به مجموعه اي از بازي هاي جسمي، اجتماعي، عاطفي و ذهني بپردازند. هنگامي که فقط يکي از بازي ها را انجام مي دهند(مثلاً بازي هاي رايانه اي) از رشد اجتماعي، جسمي و عاطفي محروم شده و احتمال بروز عصبانيت و پرخاشگري در آنها افزايش مي يابد.

27- بازی با اشیا واقعی در دو سال اول کودکی انجام می شود و کودک در این سنین کمتر قادر است با اسباب بازی بازی کند زیرا که قوه تخیل او به این اندازه رشد نکرده است .

28- بازی های خیالی در واقع شروع روابط اجتماعی در کودک است . کودکی که بازی های اجتماعی را انجام ندهد در آینده در اجتماع دچار مشکل ارتباط با افراد دیگر خواهد شد .

29- بازی های گروهی به کودک مهارتهای اجتماعی را می آموزد . کودک یاد می گیرد خواسته های شخصی خود را کنار بگذارد و به خواسته های جمع احترام بگذرد . کودکی که یاد نگرفته باشد قوانین بازی را رعایت کند در آینده مجبور است بازی را به هم بزند و این اتفاقی است که در جامعه در مورد طلاق می افتد .

30- فرد بازی کننده در یک گروه  یک نقش ، یک تکلیف  و یک حقوق .کودک با این نوع بازی یاد می گیرد که اجتماع نیز از این سه عنصر برخوردار است .

31- کودکی که دچار فقر بازی است دچار اختلالات یادگیری خواهد شد . بازی باعث ایجاد روابط سلولهای مغزی شده و هر چه این روابط بیشتر شوند فرد از هوش بیشتری برای یادگیری برخوردار خواهد بود .

32- کودک با بازی کردن در واقع تمرین زندگی کردن را انجام می دهند . همه حیوانات در دوران کودکی تمرین زندگی کردن می کنند

33- اسباب بازی های ساده  خلاقیت را در کودک افزایش می دهد این در حالی است که اسباب بازی های پیچیده باعث می شود  اعتماد به نفس کودک کاهش یابد چرا که قادر نیست بر آن مسلط شود و احساس ناتوان بودن به او دست می دهد  .

نکاتی پیرامون بازی

34-  مهم ترین چیزی که کودک باید فرابگیرد چگونگی رفتار و تعامل با دیگران است. از نظر آنها بزرگتر ها مانع رسیدن آنها به خواسته هایشان هستند.

35-  کودک آرام آرام مفهوم تقسیم کردن، شریک شدن، رعایت نوبت، و خوش رفتاری را درک می کند. عجله نکنید و آنها را تحت فشار قرار ندهید. تنها حد و حدود ها را به روشنی برایشان مشخص کنید.

36- هرچه بیشتر با کودکان بازی کنید، آنها بیشتر یاد می گیرند چگونه با دیگران رفتار کنند.

37-  بازی «بیا خیال کنیم که …» قدرت تخیل کودک را پرورش می دهد . گاهی در نقش اشیاء و حیوانات با کودکانتان بازی کنید.

38-  نقاشی مهم ترین بازی کودک برای بالا بردن خلاقیت است.

39-  وقتی کودک شما چهاردست و پا را یاد گرفت باید اشیاء تیز و کوچک را از دسترس او خارج کنید.

40-  کودک نوپا در کنار بچه ها بازی می کند نه با آنها . این روالی است طبیعی سعی نکنید بر او فشار وارد کنید.

41-  تا زمانی که کودک نو پا توانایی بازی با دیگر بچه ها را ندارد، این پدر و مادر هستند که باید با او بازی کنند.

42-  شریک شدن، تقسیم کردن، رعایت نوبت از نکاتیست که باید حین بازی به کودک آموزش داده شود، مثلا بازی هایی که عمل دادن و گرفتن چیزی در آن است.

43-  هنگامی که کودکان با هم در حال بازی هستند، در کارشان دخالت نکنیم و از این که با هم دعوا نمی کنند تشویقشان کنیم. اگر هم مجبور شدید در صورت نزاع مداخله کنید نقش قاضی و داور بازی نکنید.، فقط قوانین را به آنها یادآوری کنید.

44-  همه ی اسباب بازی های کودک را به یک باره در اختیارش قرار ندهید، برخی را در جایی نگاه دارید و هر چند وقت یک بار این دو گروه را با هم عوض کنید.

45-  از کودکان نوپا انتظار رعایت نظم و انضباط نداشته باشید ولی می توانید آن ها را در جمع آوری لوازم شرکت دهید. برای این کار از آن ها تعریف کنید یا با هم بازی کنید، بدین گونه: ببینم کی وسایل بیشتری را جمع می کنه؟

46-   در مرتب کردن و جمع کردن وسایل سخت گیری نکنید.

47-  اسباب بازی ها را به صورت دوره ای در دسترس کودکان قرار دهید.

(منبع: دکتر حسام فیروزی، www.hesamfiroozi.com)

 

مطالب مرتبط

روانشناسی بازی

بازی هایی برای تقویت هوش و خلاقیت کودک