مواد مخدر و انواع آن : راهنمای شناخت مواد ویژه والدین و مربیان

مواد مخدر و انواع آن

منظور  از مواد اعتیاد آور چیست؟

مواد اعتیاد آور موادی هستند که از ترکیبات مواد شیمیایی و یا مواد طبیعی بدست می‌آیند و در صورت مصرف موجب وابستگی فرد به آن ماده می شوند. این مواد پس از مصرف موجب تغییر خلق یا رفتا در فرد مصرف کننده شده و به شکل های مختلفی از جمله خوردن، تزریق و یا دود مصرف می شوند. دسته‌بندی مواد اعتیاد آور یا در گویش عام، مواد مخدر، به روش‌های متعددی صورت می‌گیرد. در علم پزشکی و داروشناسی، یک ماده اعتیاد آور می‌تواند بر اساس ساختار شیمیایی که دارد و یا بر اساس تأثیرات، عوارض و شرایطی که در اثر مصرف ایجاد می‌کند طبقه‌بندی گردد. مواد اعتیاد آور به صورت طبیعی و یا شیمیایی به وجود می‌آیند. بعضی از این مواد خواص دارویی داشته و در پزشکی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله برای ترک اعتیاد مواد مخدر ، بیماری‌های اعصاب و روان، تسکین درد و … استفاده می‌شوند. در هر صورت این مواد چه جنبه پزشکی داشته باشند و چه غیرپزشکی، اعتیاد آور هستند.

انواع مواد مخدر بر اساس مصوبات سازمان قانون گذاری کنترل مواد آمریکا (CSA)

مخدرها – Narcotics
کند کننده ها یا آرام بخش ها – ‌Depressants
محرک‌ها یا تحریک کننده‌ها – Stimulants
توهم‌زاها – Hallucinogens
آنابولیک استروییدها – Anabolic Steroids

همه این مواد، به غیر از دسته آنابولیک استرویدها جزء مواد روان گردان محسوب می‌شوند، به این معنی که بر روی یک یا چند مورد از قوای ذهنی مانند خلق و خو، احساسات، افکار، ادراک، حافظه، شناخت و رفتار اثر می‌گذارند. علاوه بر این، استفاده از این داروها می‌تواند مشکلاتی برای سلامت جسمانی و روحی فرد مانند سیروز کبدی یا التهاب کبد، جنون ناشی از مصرف حشیش، مشکلات اجتماعی مانند برچسب زدن‌های اطرافیان و جامعه، مشکلات شغلی، مالی و همچنین مشکلات کیفری و قانونی ایجاد کند.

بر اساس اعلام اداره مبارزه با مواد مخدر ایالات متحده آمریکا (DEA)، مصرف مواد در هر یک از دسته‌بندی‌های گفته شده منجر به وابستگی به مواد به دو صورت وابستگی جسمی و وابستگی روانی می‌شود.

سوء مصرف از مواد

سوء‌ مصرف هر ماده‌ای باعث تغییر حالت در فرد می‌شود. ملاک برای تشخیص این که ماده‌ای مورد سوء‌ مصرف قرار گرفته یا نه، به میزان مصرف نیست، بلکه میزان اثری است که این سوء مصرف روی فرد و زندگی اجتماعی او باقی می‌گذارد. نیاز به مصرف مواد روان‌گردان گوناگونی که فرد به آن وابسته است را نمی‌توان ساده‌انگارانه، نادیده گرفت. گاهی و در مورد برخی از مواد اعتیاد آور مانند: هرویین، آمفتامین و غیره، شدت این نیاز به حدی است که نه تنها فرد ممکن است مرتکب انواع جرایم شود، بلکه جانش نیز در خطر قرار می‌گیرد. تعریف سوء استفاده از مواد بر اساس مقدار و میزان ماده مصرف شده مشکل است. باید توجه کرد، که فرد به واسطه مصرف این ماده چقدر در زندگی دچار مشکل شده است. چنان‌چه به واسطه استفاده از این مواد اختلالی در تحصیل، شغل یا ارتباطات بین‌فردی به‌وجود آید، آنگاه فرد دچار سوء مصرف مواد شده است. بنابراین سوء استفاده از مواد الگوی غیر انطباقی مصرف مواد است که موجب ناراحتی یا تخریب قابل ملاحظه بالینی شده و با یک یا چند علامت از علایم زیر تظاهر می‌کند:

مصرف مکرر مواد که منجر به ناتوانی در برآوردن تعهدات مربوط به نقش فرد در محل کار، مدرسه یا خانه شود.

مصرف مکرر مواد در موقعیت‌هایی که در آن‌ها مصرف ماده از نظر فیزیکی خطرناک است.

مشکلات قانونی مکرر مربوط به مواد .

مصرف مداوم مواد با وجود مشکلات پایدار یا عود کننده اجتماعی یا بین‌فردی که ناشی از تأثیرات ماده بوده یا بر اثر آن تشدید شده‌اند.

چگونه وابستگی به مواد اعتیاد آور اتفاق می‌افتد؟

وابستگی به مواد افیونی سیری تدریجی و مزمن دارد:

مرحله اول: تجربه ماده مخدر است که به‌دنبال کنجکاوی و اصرار دوستان صورت می‌گیرد.

مرحله دوم: مصرف تفریحی و تفننی است. از آن‌جا، مصرف اولیه مواد اغلب با احساس لذت و یا رهایی از رنج همراه است، لذا به‌عنوان یک تجربه خوشایند تکرار می‌شود.

مرحله سوم: مرحله سوء مصرف است. در این مرحله مصرف مواد و رفتار موادجویانه فرد بر یک یا چند بخش از زندگی فرد تأثیر نامطلوب می‌گذارد.

مرحله چهارم: وابستگی به مواد است، مرحله ای که فرد به علت پیدایش حالت تحمل، هر چند وقت یک بار مقدار مصرف ماده را بالا می‌برد و در صورت کاهش و یا قطع مصرف ماده دچار علایم ترک می‌شود (کلینیک آکسون)

مواد مخدر : الكل

مصرف مشروبات الكلی سبب تغییرات رفتاری بسیار میگردد. حتی مصرف مقدار كمی از آن می تواند باعث به وجود آمدن نقص قابل توجهی در قضاوت و هماهنگی حركتی كه مستلزم رانندگی امن است, شود. مقدار كم یا متوسط الكل باعث افزایش رخدادهایی است كه توام با رفتار پرخاشگرانه است، شامل بدرفتاری با همسر یا فرزند . مصرف مقدار متوسط تا زیاد الكل سبب به وجود آمدن نقص های جدی تر عملكرد در سطوح بالای نظام روانی می شود و به طور جدی توانایی های فرد را در یادگیری و یادآوری اطلاعات مختل می كند. مصرف بسیار زیاد آن سبب كاهش تنفس و در نهایت مرگ م یشود

. ادامه مصرف الكل سبب وابستگی به آن می شود. قطع ناگهانی مصرف الكل سبب ایجاد علایم بازگیری می شود كه شامل اضطراب شدید، لرزش، توهم وسوءظن است. تاثیرات بلند مدت مصرف الكل به مقدار زیاد به ویژه اگر همراه تغذیه نامناسب باشد می تواند منجر به آسیب جدی و شدید ارگان های حیاتی مانند مغز و كبد شود.

به علاوه، مادرانی كه در دوران بارداری الكل مصرف میكنند, ممكن است نوزادی متولدكنندكه دارای سندرم جنینی الكل باشد. این نوزادان ممكن است از عقب ماندگی و سایر ناهنجاری های جسمانی غیرقابل برگشت, رنج ببرند

 به علاوه تحقیقات نشان داده، كودكان والدین الكلی نسبت به سایر كودكان در معرض خطر الكلی شدن بیشتری هستند.

مواد مخدر : سیگار و دخانیات

در حال حاضر یكی ازاصلی ترین علت مرگ و میر در جهان, مصرف دخانیات و محصولات آن است. جالب است بدانیم این اصل یترین علت مرگ قابل اجتناب و پیشگیری است. افراد سیگاری نسبت به غیرسیگاریها بیشتر احتمال ابتلا به بیماری های قلبی دارند. سالیانه بیش از صدها هزار نفر در اثر بیماری های قلبی- كرونری ناشی از مصرف سیگار جان خود را از دست می دهند. سرطان های ریه، حنجره، مری، مثانه، پانكراس و كلیه نیز در بین افراد سیگاری بالاتر است. حدود 30 درصد از مرگ های ناشی از سرطان مربوط به مصرف سیگار است. بیماری های مزمن حنجره نظیر آمفیرم و برونشیت مزمن در افراد سیگاری 10 برابر بیشتر از افراد غیرسیگاری است.

مصرف سیگار در دوران بارداری خطرهای جدی دارد. احتمال سقط جنین، زایمان زود هنگام، كمبود وزن نوزادان و مر گهای جنینی و نوزادی در مادران سیگاری بیشتر است.

سیگار حاوی حدود 4000 نوع ماده شیمیایی است كه شماری از آنها سرطان زا شناخته شده اند. شاید خطرنا كترین ماده در توتون سیگار ماده ای به نام نیكوتین باشد

نیكوتین ماده ای است كه میل به مصرف سیگار را افزایش می دهد و با ادامه مصرف این میل تقویت می شود. به خاطر اینكه نیكوتین بسیار اعتیادآور است، معتادان ترك آن را بسیار سخت م یدانند. ازهر 1000 نفر سیگاری كه برای اولین بار به ترك آن اقدام م یكنند, تنها كمتر از 20 درصد, موفق به قطع مصرف آن می شوند.

مواد مخدر : كانابیس  (حشیش)

كانابیس به هر شكلی كه مصرف شود اثرات منفی جسمانی و روانی دارد. اثرات جسمانی قابل مشاهده مصرف كانابیس شامل افزایش ضربان قلب، پرخون شدن چشم ها، خشكی دهان و گلو و افزایش اشت ها است. مصرف كانابیس ممكن است حافظه كوتاه مدت را كاهش داده یا آسیب برساند، حس زمان را تغییر دهد و توانایی انجام فعالیت هایی كه مستلزم هماهنگی و تمركز است را كاهش دهد, فعالیت هایی نظیر رانندگی, انگیزش و شناخت نیز ممكن است

تغییر كند و یادگیری اطلاعات جدید نیز مشكل خواهد شد. همچنین ماری جوآنا می تواند سبب حالت سایكوز یا سوءظن شود. به خاطر اینكه مصرف كنندگان, اغلب بدون استفاده از فیلتر این ماده را به صورت تدخین عمیق مصرف می كنند و آن را تا حد ممكن در ریه خود نگاه می دارند. ماری جوآنا ریه و سیستم ریوی را تخریب می كند. ماری جوآنا بیش از سیگار

حاوی عوامل سرطانزا است. كسانی كه كانابیس را طولانی مدت مصرف می كنند, ممكن است وابستگی روان شناختی نشان دهند و برای رسیدن به همان مقدار اثر باید مقدار مصرف مواد را بیشتر كنند و در نتیجه مصرف مواد همه زندگی آنها را در برخواهد گرفت.

مواد مخدر : مواد استنشاقی

اثرات منفی فوری مواد استنشاقی شامل تهوع، عطسه، سرفه، آمدن خون از بینی، خستگی مفرط، عدم هماهنگی حركتی و ب یاشتهایی است. مصرف فرارها، افشانه ها و اسپری ها سبب كاهش ضربان قلب و تنفس و نقص جدی در قضاوت م یشود. نیترات بیوتیل و آمیل سبب ضربان تند قلب ، سردرد، ب یاختیاری ادرار و مدفوع می شود. مصرف طولانی مدت این مواد سبب بروز بیماری هپاتیت یا آسیب جدی مغزی م یشود. استنشاق عمیق بخارهای ناشی از مواد یا مصرف مقدار زیاد در كوتاه مدت سبب اضمحلال عامل روان، رفتارهای پرخاشگرایانه، بی هوشی یا مرگ می شود. تجمع زیاد مواد استنشاقی می تواند سبب خفگی در اثر جا به جایی اكسیژن در ریه یا كاهش عملكرد سیستم اعصاب مركزی تا حدی كه تنفس را متوقف می سازد, شود. مصرف طولانی مدت می تواند سبب كاهش وزن، خستگی مفرط، بی تعادلی الكترولیتی و خستگی عضلانی شود. با تكرار استنشاق از طریق بینی, بخارهای جمع شده این مواد سبب ایجاد آسیب عمیق در سیستم اعصاب می شود.

مواد مخدر و انواع آن : كوكایین

كوكایین تحریك كننده سیستم اعصاب مركزی است. تاثیرات فوری آن شامل گشادشدن مردمك و افزایش فشار خون، ضربان قلب، میزان تنفس و حرارت بدن است. مصرف موقتی می تواند سبب آب ریزش یا خشكی بینی شود، درحالی كه مصرف مزمن م یتواند سبب زخم شدن غشای مخاطی بینی شود.

تزریق كوكایین با وسایل آلوده می توانند سبب ایدز، هپاتیت و سایر بیماری های خطرناك شود. تهیه كردن Free base كوكایین كه مستلزم استفاده از مواد فرار و آتش زا است می تواند منجر به مرگ یا صدمه جدی ناشی از آتش سوزی یا انفجار شود. كراك یا Free base شدیدا اعتیادآور است و تاثیرات آن ظرف مدت 10 ثانیه نمایان می شود. اثرات جسمانی شامل گشادگی مردمك چشم، افزایش ضربان، افزایش فشار خون، بیخوابی، بی اشتهایی، توهمات لا مسه ای ، سوءظن و تشنج می شود.

سایر محر كها

مصرف محرك ها می توانند سبب افزایش ضربان قلب و میزان تنفس، افزایش فشارخون، گشادگی مردمك چشم و كاهش اشتها شوند. به علاوه, مصرف كننده, تعریق كرده و دچار سردرد، تارشدن دید، گیجی، بیخوابی و اضطراب می شود. مصرف شدید و به مقدار زیاد م یتواند سبب ضربان قلب سریع یا نامنظم، لرزش و از دست دادن هماهنگی حركتی و ضعف شدید جسمانی شود. تزریق آمفتامین باعث افزایش ناگهانی فشارخون می شود كه مسبب سكته مغزی، تب شدید یا ایست قلبی است.

علاوه بر اثرات جسمی، مصر ف كننده احساس بی قراری، اضطراب و بدخلقی را تجربه م یكند. مصرف مقدار بیشتر مواد علایم را شدیدتر میكند.

افرادی كه مقدار زیاد و به مدت طولانی آمفتامین مصرف می كنند, ممكن است سایكوزهای ناشی از آمفتامین را تجربه كنند كه شامل توهمات، هذیان ها و سوءظن می شود. این علایم معمولا هنگام قطع مصرف مواد ظاهر میشود.

آرام بخش ها (كندسازها)

از بسیاری جهات تاثیرات كندسازها شبیه تاثیرات الكل است. مصرف كم آن موجب آرامش و راحتی عضلات می شود,ولی مصرف بیشتر سبب تكلم نامفهوم، راه رفتن به حالت گیج و تغییر ادراك میشود. مصرف بسیار زیاد آن سبب كند شدن تنفس، اغما و در نهایت مرگ می شود. مصرف هم زمان الكل و كند سازها، تاثیرات آن را چند برابر میكند و خطر را افزایش میدهد.

مصرف منظم كندسازها در طولانی مدت سبب اعتیاد جسمانی و روانی می گردد. افرادی كه به طور ناگهانی مصرف مقدار زیاد خود را قطع می كنند، علایم بازگیری را تجربه می كنند كه شامل اضطراب ، بی خوابی، لرزش، دلیریوم، سوءظن ومرگ می شود. نوزادان متولد شده از مادرانی كه سوءمصرف كننده این مواد هستند, ممكن است به این مواد وابسته شده و بعد از تولد علایم بازگیری را نشان دهند. همچنین سبب تولد ناقص و مشكلات رفتاری نیز میگردد.

مواد مخدر : توهم زا ها

فن سیكلیدین( PCP )،فعالیت نئوكورتكس مغز را مختل می كند، نئوكورتكس قسمتی از مغز است كه نیروی عقلانی را كنترل و غرایز را بررسی می كند. به لحاظ اینكه این مواد، گیرنده های درد را بلوكه می كنند، دوره های خشونت آمیز مصرف ( PCP ) سبب آسیب های ناشب از خودزنی و رفتارهای خود تخریبی می گردد.تاثیرات PCP بسیار گسترده و متنوع است ولی مصر ف كنندگان معمولا تجربه احساس بیگانگی را گزارش می كنند. زمان و حركات بدن آرام می شود. هماهنگی عضلانی وخیم تر می شود و حواس ضعیف م یشوند. صحبت كردن دچار وقفه می شود و پیوستگی خود را از دست می دهد. در مراحل بعدی و در مصرف مزمن، مصر فكننده, دارای سوءظن و رفتارهای خشونت آمیز می شود و توهمات مختلفی را تجربه می كند. مصرف بیشتر سبب سوءظن شدید، حالت اغما یا ایست قلبی یا ریوی می شود.

مصرف اسیدلیسرژیك (ال اس دی)، مسكالین و سیلوسیبین باعث به وجود آمدن توهم و هذیان می شود. اثرات جسمانی آن شامل گشادگی مردمك چشم، افزایش حرارت بدن، افزایش ضربان قلب و فشارخون، كاهش اشتها، بی خوابی و لرزش است. مصرف كننده این نوع مواد, تجربه حالاتی نظیر هول، آشفتگی، سوءظن، اضطراب و از دست دادن كنترل را گزارش می كند . حتی بعد از قطع مصرف مواد، علایم تاخیر افتاده و حمله ناگهانی بازگشت خاطرات نیز تجربه می گردد.

مواد مخدر : نشئه آورها

نشئه آورها،ابتدا در فرد احساس سرخوشی به وجود می آورندكه به دنبال آن حالت خواب آلودگی، تهوع و استفراغ است. مصرف كنندگان معمولا مردمك بسته، چشمان پرآب و خارش پوست را تجربه م یكنند. مصرف بیش از حد ممكن است سبب تنفس آرام و كم عمق، پوست عرق كرده، شك، اغما و مرگ ناگهانی شود.

تحمل در برابر نشئه آورها سریعا پیشرفت می كند و وابستگی به وجود می آید. چون معمولا این مواد از طریق تزریق مصرف م یشود استفاده از سرنگ های آلوده ممكن است سبب بروز بیماری هایی نظیر ایدز وهپاتیت شود.

اعتیاد در خان مهای باردار م یتواند منجر به تولد زودهنگام نوزاد، مرده زایی و اعتیاد نوزاد شود كه بلافاصله بعد از تولد, علایم شدید بازگیری را تجربه كند.

تذكر: مقادیر بسته بندی شده هرویین برای مصرف به صورت گل های، سانتی، گرمی، ربعی، نیم و دكمه است و برای تریاك به صورت تیغ، مثقال، لول، حب، نخود، كیك، بند انگشت و گرم است.

مواد مخدر : مواد ساختگی

مواد غیر مجاز براساس فرمول شیمیایی خود تعریف می شوند. برای فرار از این محدودیت های قانونی، شیمیدان های زیر زمینی, ساختار مولكولی مواد غیرمجاز ویژه ای را برای تولید مشابه آن كه تحت عنوان مواد ساختگی شناخته شده اند, تغییر می دهند. این مواد میتواند صدها برابر قوی تر از موادی باشد كه از روی آنها ساخته شده است.

مشابه های نشئه آورها می توانند سبب بروز علایمی مانند علایم بیماری پاركینسون گردد نظیر لرزش های غیرقابل كنترل، از خود بیخود شدن، تكلم نامفهوم، از دست دادن تعادل و آسیب های مغزی غیرقابل بازگشت. مشابه های ساختگی آمفتامین و متامفتامین باعث تهوع، دی دتار، تعریق یا لرز و ضعف شدید می گردد. تاثیرات روان شناختی شامل اضطراب ، افسردگی و سوءظن است. ماده ای كه حتی مصرف میزان بسیار ناچیز آن سبب آسیب مغزی می شود, مشابه ساخته شده فن سیكلیدین است كه سبب خطای احساس، توهم و نقص ادراك می شود.

آنابولیك استروئید

آنابولیك استروئیدها گروهی از عناصر قدرتمند هستند كه با هورمون مردانه تستسترون ارتباط نزدیك دارند. مصرف آنها از سال 1930 به بعدگسترش یافت. امروزه استروئیدها به ندرت توسط پزشكان تجویز می شوند.

مصرف پزشكی مجاز آن در حال حاضر محدود به انواع ویژ های از كم خونی، سوختگی شدید و بعضی انواع سرطان سینه است.

مصرف همراه با برنامه تمرین های بدن سازی و رژیم غذایی، مصرف متداول آن است. استروئیدها سبب افزایش وزن بدن و توانایی عضلانی می شوند. مصرف كنندگان با مصرف استروئید خود را در معرض بیش از 70 نوع عارضه جانبی این ماده قرار می دهند. شدت عارضه ها دارای دامنه ای از آكنه تا سرطان كبد می شود كه همراه واكنش های روان شناختی و جسمانی شدید هستند. كبد و سیستم قلبی- عروقی و تولید مثل, تحت تاثیر بیشتر و در معرض خطر جدی تری قرار دارند. در مردان سبب خشك و پژمرده شدن بیضه ها، عقیمی و ناتوانی جنسی می شود. در زنان، صفات مردانه غیرقابل برگشت، كوچك شدن سینه ها و نازایی را سبب می شود. اثرات روان شناختی در هر دو جنس شامل رفتارهای بسیار پرخاش گرایانه كه تحت عنوان »جنون پرخروش « شناخته شده و همچنین افسردگی است. بعضی از عوارض جانبی بلافاصله بعد از مصرف ظاهر می شود و بعضی از آنها ممكن است بعد از سال ها نمایان شود مانند؛ حمله قلبی یا سكته مغزی.

علایم مصرف استروئید شامل افزایش وزن و حجم عضلات ( به ویژه هنگامی كه در برنامه های پرورش اندام استفاده شود )، پرخاشگری و نزاع طلبی، غرض ورزی، به وجود آمدن لكه های بنفش یا قرمز روی پوست بدن، متورم شدن رو و كف پا و كوچك شدن پاها، لرزش، تیرگی بدون دلیل پوست و بوی ناخوشایند دایمی دهان است.

مواد مخدر

راهنمای والدین برای پیشگیری/دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر